Actualidade Santiago, 23 de marzo de 2005 Resumo por sectores A precariedade e sobreexplotación da forza do traballo en Galiza   CIG-Comunicación- cig.prensa@galizacig.com         Descarga o documento completo METAL 1. SIDEROMETALURXIA Datos Número de traballadores: 42.300 (afectados por convenios provinciais). Contratos indefinidos: 62%. Contratos temporais: 38%. Salario medio: 11.900 / 14.100 euros ao ano. 2. AUXILIARES DE AUTOMOCIÓN Datos (convenios de empresa, maioritariamente) Contratos indefinidos: 75%. Subcontratas das auxiliares Contratos indefinidos: 30% Media de idade: por debaixo dos 30 anos. Contratos: maioritariamente por obra. Xornada: 10 horas diarias. Perdoas que realizan este traballo a domicilio (só na comarca de Vigo): 700-800 persoas. 3. REPARACIÓN E VENDA DO AUTOMÓBIL Traballadores: aprox. 14.500 persoas. Dous tipos de contratación. Nos concesionarios directos das marcas, estabilidade para garantir a formación profesional suficiente. Ruptura xeracional na contratación de mozos. Contratos temporais. Xornada de 10 horas diarias. Non se pagan horas extra. Nos talleres que non son concesionarios directos: máis precariedade, menores retribucións, contratos a tempo parcial cobrando ilegalmente xornada completa. 4. INSTALACIÓN ELÉCTRICAS E FONTANERÍA Contratación eventual superior ao 60%. Empresas con 4 a 10 traballadores (maioría). Importante entrada de emigrantes coa categoría de axudantes (a máis explotada canto a salarios e tipo de contratación. Xornada laboral de 10-11 horas diarias retribuídas no seu exceso a prezo inferior ao legal. Peóns: Non se lles compensa do sobre exceso da xornada e das axudas de custo por comida, subtraéndolles do salario mensual cantidades superiores aos 600 euros. Contrato a tempo parcial gaña espazo como modelo de fraude. 5. SECTOR NAVAL Diferenzas segundo se trate de cadro de persoal directo ou de auxiliares. Nos estaleiros privados, sobre todo, o cadro de persoal directo non supera o 15% da man de obra total. Nos estaleiros públicos ou privados: relacións laborais lexisladas por convenios de empresa. Ausencia de precariedade e estabilidade no emprego. Auxiliares 7.700 traballadores. Acollidos maioritariamente a convenios provinciais. Contratos por obra e especialidade relacionados por barco. Contratación indefinida: inferior ao 30% afectando basicamente á estrutura administrativa e de mandos. Operarios: Atopamos oficiais soldadores e caldeireiros con relación laboral superior a 12 anos na mesma empresa encadeando contratos por obra (na mesma empresa desdobrada en varias con distinto nome). Xornada laboral de 11 horas diarias (polas condicIóns de traballo, importantes problemas de saúde dos traballadores). Salarios deficientes e baixas cotizacións obrigan a prolongar ao máximo a vida laboral. Horas extras obrigatorias, por mor da contratación temporal. 6. MONTAXE E INSTALACIÓNS DO ALUMINIO Empresa tipo de 10-30 operarios. Configuración da contratación idéntica ás anteriores. Oficiais de certa antigüidade fixos; axudantes, eventuais. Características da precariedade: superexplotación das categorías máis baixas, obrigatoriedade de horas extras compensadas ou non a prezo inferior, negativa ao disfrute de vacacións, ultimamente, aparición de contratos a tempo parcial con sobrexornada non cotizada. Xornada diaria mínima de 10 horas. 7. INSTALACIÓNS DE TELEFONÍA FIXA E MÓBIL As compañías basean a súa competitividade na sobreexplotación dos traballadores, tanto de instalación como de telemárketing. Universo de pequenas empresas reguladas por convenios provinciais. Totalidade do persoal contratado por temporalidade ou obra. Xornada de entre 11 e 12 horas diarias. Salario en función de altas e instalacións a modo de produtividade, media de 700 euros mensuais. COMERCIO E SERVIZOS Ocupa a aprox. 180.000 traballadores/as. Salarios oscilan entre as distintas actividades e provincias nos 9.370-12.500 euros/ano. 1. COMERCIO E ALIMENTACIÓN 25.200 traballadores/as (93% mulleres, menores de 30 anos). Contratos indefinidos: 53%. Resto temporais, por acumulación de tarefas, aprendizaxe e obra. Cadeas como DIA: contratación a tempo parcial de 6 horas pero xornada de 11 horas/día. Exceso de sobrexornada non retribuída supera as 45 h mensuais, máis de 10 horas semanais. Ausencia do día de descanso. Tarefas a maiores: venda, descarga e estiba de mercadorías antes da apertura e limpeza das instalacións logo de finalizado o horario. Sobreexplotación sustentada na mobilidade xeográfica, ameaza de traslado a dependencias e tendas de fóra da localidade (permite neutralizar a organización sindical). Empresas de servizos de reposición nos grandes hipermercados e grandes almacéns Máis de 2.170 persoas, 97% mulleres Funcionan baixo esquema de ETTs. Aplican convenio de Merchandising Salarios inferiores a 600 euros. Conviven diferentes categorías de traballo en escalas altamente irregulares. Persoal de reposición adscrito a marcas concretas traballan en xornadas nocturnas. Atenden en xornadas de comercio as tarefas de atención ao público. Repoñen toda mercadoría en ausencia de persoal directo. Contratación por obra e maioritariamente a tempo parcial. O centro principal obriga a realizar máis horas das contratadas e a subcontrata négase a pagalas. A negativa a prolongar a xornada implica o despedimento automático por parte dos encargados do centro principal. 2. HOSTALARÍA Ocupa a 32.100 traballadores/as rexistrados, pero un 15% máis traballa de xeito informal en xornada completa, parcial ou fin de semana. Hoteis, bingos e balnearios, mellor regulados. Resto dos subsectores precariedade extrema: 70% de contratación eventual 15% sen contrato 25% con contratos a tempo parcial cubrindo xornada máis longa. Está sendo lugar de recepción de man de obra inmigrante. Xornada laboral: 9 horas diarias, 6 días á semana sen diferenciar domingos e festivos. Non se compensan as xornadas nocturnas. Vacacións de 15 días máximo ao ano. O exceso de xornada suma 800 horas traballadas a maiores sen retribuír: un 45% da xornada legal. 3. COMERCIO TÉXTIL, PEL E MÓBILES 27.600 traballadores (85% mulleres mozas) en convenios de ámbito provincial. Relevo continuo do persoal. Contratación eventual por acumulación de tarefas. Plantel indefinido redúcese ao personal con responsabilidade de cargo. Xornada laboral de 9 horas diarias ocupadas no período de apertura ao público. Exceso de xornada non é compensada ao persoal eventual. Salario medio de 600 euros mensuais. Nas tendas e cadeas comerciais, explotación máis intensiva: demandas de persoal menor de 20 anos, como aprendiz/a. Isto permite pagar por debaixo do salario mínimo e cubrir a totalidade das 9 horas, cando a xornada legal non pode superar as 6 horas e 40 minutos. Traballos en sábados, domingos e festivos sen ser retribuídos. 4. COMERCIO DO METAL Ocupa a 11.100 traballadores/as. O subsector mellor regulado é o de venda e administración en concesionarios de automóbil. Xornada laboral de 9 horas diarias e rotación para a cobertura dos sábados pola mañá. Promedio de 30 horas mensuais por riba da xornada pactada, compensada a prezo inferior ao legal. Abuso dos contratos de aprendizaxe e a tempo parcial con sobreextensión da xornada legal. Suspéndese os días de descanso semanal. 5. PERRUQUERÍAS 7.000 traballadores/as (85% mulleres). Oficial de 1ª: 600 euros brutos mensuais. Na "alta perruquería e cosmética" agótanse os contratos en prácticas, retribuídos legalmente co 80% do salario. A sobrexornada prodúcese en fins de semana e días previos a festivos, podendo acumular 36 horas de exceso ao mes, escasamente ou nada retribuída. 6. LIMPEZA DE EDIFICIOS E LOCAIS 22.500 traballadores/as (87% mulleres). Convenios provinciais. Salarios entre 9.900 e 12.000 euros ao ano. Dúas realidades diferentes canto a condicións de traballo: a) empresas concertadas con entidades públicas (garantías laborais cubertas) b) empresas que traballan para centros privados. Acumulación de horas en limpeza de portais para sumar unha xornada parcial. Contratación por 2 a 4 horas diarias (con xornadas reais do dobre ou triple). Mulleres con 65 anos obrigadas a prolongar a vida laboral para acadar o mínimo de cotización. Sobreexceso de xornadas reais por medio de contratos a tempo parcial. Retribución inferior ao que corresponde realmente. 7. SEGURIDADE PRIVADA 4.370 traballadores/as (87% homes). Eventualidade superior ao 47% do total. Convenio estatal que fixa salario promedio de 13.340 euros por ano. Escrupulosidade no cumprimento do pactado por parte das empresas grandes (máis de 200 traballadores). Maior precariedade nas pequenas empresas con 4-15 traballadores: Contratos na categoría de auxiliar. Xornadas de 12 horas pagadas a 4 euros/hora onde se inclúe a parte proporcional das pagas. Xornada semanal cun día de descanso, 72 horas incluíndo domingos e festivos que non se compensan a maiores. 8. RESIDENCIAS PRIVADAS PARA A TERCEIRA IDADE E AXUDA DOMICILIARIA 3.790 traballadores (98% mulleres). Eventualidade estimada do 67%. Contratación por obra e acumulación de tarefas. Salario promedio: 10.654 euros brutos/ano. Convenio asinado por CCOO en solitario que reduce os salarios un 25% do total. Xornada laboral de 48 horas semanais: 8 horas, seis días á semana, incluídos domingos e festivos non retribuídos. A contratación por obra ou acumulación de tarefas prodúcese a tempo parcial durante a semana e completa e nas fins de semana para realizar xornada de 30 horas. A xornada real en exceso non se compensa, polo que os salarios percibidos para estes casos a tempo parcial están próximos ao SMI. A xornada laboral diaria supera as 8 horas. Non se aboan os desprazamentos ao domicilio, polo que eses gastos máis o de compra de luvas e uniformes corre a cargo da traballadora. 9. TELEMÁRKETING 4.700 traballadores/as aprox. Podendo chegar a 6.000 por falta de rexistro real (72% mulleres maioritariamente menores de 30 anos). Na actualidade rexístrase a incorporación de homes maiores de 45 anos desempregados e desaloxados de outras ocupacións. Salario medio de 10.500 euros /ano. 82% do persoal contratado temporal. Alta rotación en diferentes empresas. Contratos por obra e a tempo parcial (+ do 50%). 10. OFICINAS E DESPACHOS 12.600 traballadores/as (69% mulleres). Convenio provincial agás en Ourense que carece de negociación colectiva e aplica salarios de referencia ao SMI. Retribución media: 8.900 - 10.600 euros/ano. 42% contratación temporal, que se incorpora ás categorías máis baixas (auxiliar) Contrato por obra, o máis común e a tempo parcial. Sobreextensión de xornada sen retribuír. Promedio de 9-10 horas diarias. Nos períodos de liquidación de impostos o incremento da xornada pode sobrepasar as 12 horas, e sábados, sen retribuír ou escasamente compensada. Frecuente rotación do persoal entre empresas. CONSTRUCIÓN, MÁRMORES, CARPINTARÍA, SERRADOIROS E INDUSTRIAS EXTRACTIVAS 1. CONSTRUCIÓN 85.000 traballadores/as con convenios provinciais. Man de obra case só masculina. Salarios promedio: 11.900 - 13.000 euros/ano. Contratación por obra: 83% do total. Empresas con entre 10-35 traballadores: Xornada de traballo a "obra feita". Sobresaturación do tempo de traballo. Xornadas diarias superiores ás 11 horas incluíndo sábados e algúns domingos. Retribución inferior nun 25% ao tempo traballado realmente. Non se respecta a dispensa por días de descanso anual nin as vacacións. Xornada de 9 horas diarias. Recepción de man de obra inmigrante, normalmente como peóns. A alta sinistralidade determina tamén a precariedade: o sector rexistra o 11% de asalariados do país e rexistra o 30% do total de accidentes graves e mortais anuais. 2. MÁRMORES E PEDRA 4.400 traballadores (só homes menores de 30 anos, agás tarefas administrativas, un 5%). Salario promedio 12.700 euros anuais. Os contratos indefinidos non chegan ao 40%. Prevalece o contrato por obra. Xornada laboral de 45 horas semanais. Sobresatúrase o ciclo produtivo en quendas sen distinguir sábados e domingos. Impacto na saúde pola intensidade da carga de traballo e o medio altamente contaminante (silicose). O exceso de xornada non se compensa e supón 2.500 euros/ano que son subtraídos. 3. CARPINTARÍA E EBANISTERÍA Regulado por convenios provinciais. Ocupa a 8.100 traballadores (92% homes). Salario promedio 11.400 - 12.600 euros /ano. Contratos indefinidos: 75% Escasa precariedade. 4. REMATANTES E SERRADOIROS Ocupa a 5.200 traballadores/as regulados por convenios provinciais (98% homes) Salario promedio: 9.200 - 10.200 euros por ano. As empresas de localidades próximas ás grandes cidades cumpren convenio. As de zonas máis rurais manteñen unha relación cos traballadores de alta individualizada polo réxime agrario e con salarios regulados polo SMI. 5. LOUSA Convenio galego. 2.800 traballadores. Salario promedio de 13.500 euros/ano. A especialización dos operarios é factor de estabilidade, xa que as empresas concursan na busca de operarios e promoven unha competencia de oferta salarial que eleva a retribución por convenio. A porcentaxe de eventualidade non chega ao 35% e agrupa as categorías máis baixas. Xornada laboral de 9 horas tamén sábados, compensadas a diferentes prezos (os mozos máis prexudicados). ALIMENTACIÓN 26.300 persoas (74% mulleres). 1. PANADARÍAS E CONFEITERÍAS PASTELARÍAS 6.800 persoas (77% mulleres agás nos obradoiros, onde é maioritariamente masculina). Convenios provinciais que separan panadaría de pastelaría. Salarios promedio: 9.700 - 11.100 euros / ano. Eventualidade superior o 55% afectando maioritariamente a despachos (mulleres). Contrato de obra a tempo parcial (fraude porque diminúe os custos salariais absolutos). Xornada promedio de 60 horas semanais, 10 diarias, cun día de descanso semanal. Sobreextensión da xornada en 900 h/ano, non retribuídas ou apenas compensadas. As horas en horario nocturno non son retribuídas ao persoal eventual nin os festivos. 2. CONSERVA Ocupa a 9.900 traballadores/as (84% mulleres). Contratación indefinida non supera o 55 %. Resto contratacións temporais ETTs que supoñen unha media do 20% da contratación. Contrato fixo descontinuo con especial incidencia neste sector declinou en favor das ETTs. Convenio estatal. Salarios entre 8.900 - 10.300 euros. Traballadoras de ETTs: realizan 10 días máis de traballo non retribuído ao ano. Frecuentes problemas de reumatismo crónico. 3. ELABORACIÓN 4.500 traballadores/as (77% mulleres). Convenio propio de empresa (Pescanova), resto convenios estatais de frío industrial. Convenio pactado en solitario por UGT que reduce nun 10% as retribucións pactadas. Máis do 50% desta actividade está radicada en Galiza. Salarios promedio: 20.800-11.300 euros/ano. Fractura xeracional entre situación laboral de persoal de máis antigüidade e xente nova. Temporalidade de contratos por obra ou acumulación de tarefas. Contratación de ETTs alcanza o 30% (aproveitada para evitar a contratación indefinida). Xornada laboral sometida a quendas sobresaturando o proceso produtivo. Non se realizan horas extra durante a semana, pero si en sábados, con carácter obrigatorio. Horas extra compensadas por baixo do legal. 4. INDUSTRIAS LÁCTEAS E MATADOIROS DE AVES Convenios de empresa. 2.620 traballadores. Nas lácteas, salarios de 12.700 euros/ano. En matadoiros a eventualidade non alcanza o 20% dos cadros de persoal. TÉXTIL 17.800 traballadores/as. Concentra os datos de sobreexplotación e precariedade máis extensivos e intensivos. 1. CONFECCIÓN Concentra o 85% da actividade téxtil de Galiza (92% mulleres, os homes mantemento). Salarios de peón (Salario Mínimo Intertéxtil): 8.860 euros/ano. Centros de traballos das marcas: - 15% do total do persoal do sector. 57% contrato temporal (por obra ou campaña). Xornada de 9 h/día, non compensadas horas extra. Horas extra obrigatorias en sábados a 3 euros/hora. Empresas subcontratadas: contratación por tempada das marcas (9 meses/ano) Rexistro en nómina salario completo pero 70% en man. Comarcas de Redondela, A Coruña, Ourense... Contratación a tempo parcial, de 6 horas pero real completa Horas extra non compensadas. Traballo a domicilio, somerxido e retribuído a 2 euros/hora. 2. TÉXTIL PARA COMPOÑENTES DE AUTOMÓBIL Comarca de Vigo. Condicións de traballo máis estábeis reguladas por convenio. Principal causa de sobreexplotación está nos ritmos de traballo Non se retribúe o maior rendemento, pagándose só o acordado por convenio. Contratación por ETT, 20% do cadro de persoal. TRANSPORTE 39.700 traballadores/as dos que 26.933 están contratados en réxime de autónomos. A facilidade de rescisión do contrato mercantil e a imputación da carga da amortización dos medios produtivos ao traballador provoca dependencia vital coa empresa. Xornada laboral dos autónomos é de 12 horas diarias (a prezo de convenio suporía un 30% máis do que perciben realmente). 1. TRANSPORTE DE VIAXEIROS 4.900 traballadores/as (87% homes, mulleres tarefas administrativas). Reconversión de condutoras en azafatas no transporte escolar incrementando horarios e diminuíndo o salario. 67% de contratación indefinida, computando dentro desta modalidade a fixos-discontinuos). Restantes contratacións por obra durante anos, por rotación de contrato en empresas do mesmo grupo. Salarios oscilan entre 10.400 euros - 11.700 euros brutos ao ano. Principal causa de precariedade está no cumprimento da xornada de traballo: O tempo de espera non se considera xornada efectiva. Pode obrigar ao traballador a estar dispoñíbel até 16 h/día e lonxe do seu domicilio. Xornada habitual de condución supera as 10 h/día. A compensación do exceso de horas efectivas aboase fóra de nómina ou en axudas de custo sempre a prezo inferior ao estabelecido no convenio. Non se compensa o tempo de espera ou parada. 2. TRANSPORTE DE MERCADORÍAS Irrupción masiva de autónomos a partir dos anos 80 substituíndo aos asalariados. A nova empresa ten estrutura administrativa e loxística de asalariados e outra de reparto de autónomos. 7.250 traballadores (91% homes, mulleres adicadas a tarefas administrativas). Salarios oscilan entre os 10.500 -11.500 euros brutos/ano. Eventualidade supera o 29% rotando os mesmos traballadores de diferentes empresas do mesmo grupo, mantendo condición de temporais anos. Xornada laboral + de 10 horas/día con compensándose inferior ao convenio. Vacacións: xa non se coñecen casos de disfrute dos 30 días. 3. TRANSPORTE DE AMBULANCIAS 617 traballadores (92% homes, mulleres adicadas a tarefas administrativas). Convenio estatal que autoriza a ampliación de xornada a 12 h/día consideradas como xornada de presenza. Salarios de 10.700 eruos/ano para a categoría de condutor + ampliación de 4 horas de presenza a 5 euros/hora. A sobreexplotación basease na prolongación da xornada. A dispoñibilidade do traballador para atención do servizo implica quendas de 24 horas sen distinción de sábados e domingos sen compensación retributiva. Vacacións como máximo de 15 días. Cambio continuo de quendas de traballo, suspensión de días de descanso por insuficiencia do cadro de persoal para cobertura de servizos. Desatención en materia de prevención: risco de contaxio... Contratación indefinida supera o 63%. SECTOR FINANCEIRO Salarios Caixas de Aforro: 13.700 - 14.500 euros/ano Banca: 13.500 - 14.200 euros/ano. (Examinado o 100% do Sector). Banca: evolución oficinas na Galiza   1999 2000 2001 2002 2003 Evolución A Coruña 573 550 523 512 518 -55 Lugo 222 208 200 189 184 -38 Ourense 216 202 184 174 169 -47 Pontevedra 427 412 393 374 381 -46 Totais 1.438 1.372 1.300 1.249 1.252 -186 Caixas Aforro: evolución oficinas na Galiza   1985 1990 1995 2000 2001 2002 A Coruña 189 264 304 368 369 377 Lugo 78 94 117 130 118 119 Ourense 106 174 199 212 205 208 Pontevedra 203 283 314 356 325 340 Totais 576 815 934 1.066 1.017 1.044 Nas Caixas de Aforros houbo un descenso dos centros de traballo a partir do ano 2000 derivado do peche de oficinas despois da fusión das Caixas do sur, medre compensado pola expansión das Caixas doutras comunidades autónomas. Oficinas Caixas doutra CCAA en Galiza - Ano 2002 Entidade Oficinas Ibercaja 2 Caja Asturias 2 Caja España 28 Caja Duero 6 Caja Madrid 39 Caixa Catalunya 5 Caja Badajoz 1 La Caixa 123 Total 206 A expansión da Banca tivo lugar a primeiros dos oitenta, polo que necesitou un maior número de recursos humanos, en tanto que a expansión das Caixas foi máis serodia e se apoiou nos avances tecnolóxicos da ofimática. Media traballadores/as por oficina   1991 2000 Bancos 9,26 7,66 Caixas 5,66 5,29 Este dato axuda á comprensión do gran impacto das fusións sobre o emprego na Banca. Banca: evolución emprego principais empresas en Galiza 1994-2002 Entidade 1994 1998 2002 1994-2002 % BSCH 1.425 1.242 879 -546 -38,31 BBVA 1.498 1.499 1.330 -169 -11,27 Pastor 2.281 1.955 1.776 -505 -22,14 Banesto 736 709 592 -144 -19,56 Banco Gallego 608 617 517 -100 -16,20 Banco de Galicia 672 677 663 -14 -2,06 Totais         -1.465 Estas entidades representan o 85% do emprego no sector en Galiza. Banca: evolución empregados/as en Galiza período 1999-2003   1999 2000 2001 2002 2003 Evolución A Coruña 3.706 3.595 3.468 3.362 3.308 -398 Lugo 781 741 720 698 681 -100 Ourense 787 753 712 690 667 -120 Pontevedra 2.250 2.164 2.126 2.061 2.034 -216 Totais 7.524 7.253 7.026 6.811 6.690 -834 A evolución do emprego nas Caixas foi a contraria, tanto pola expansión das Caixas galegas no país, superando as barreiras provinciais, como pola chegada das Caixas doutras Comunidades. Caixas Aforro: evolución emprego principais empresas en Galiza 1994-2002 Entidade 1994 1998 2002 Evolución Caixa Galicia 1.929 2.381 2.411 482 Caixanova 2.290 2.335 2.287 -48 La Caixa (*)179 (*)314 477 298 Caja Madrid — (*)108 171 171 Resto Caixas — — 155 — Totais — — 5.501 903 (*) No caso de La Caixa e Caja Madrid non se teñen en conta os censos de Lugo e Ourense nos anos 94 e 98. No ano 2002 o número de empregados/as total do sector era 5.501. Hoxe as oficinas de bancos e caixas teñen un modelo organizativo semellante. As innovacións tecnolóxicas, asociadas a novos modelos de organización do traballo, nun marco precario derivado dos Convenios Estatais, teñen influído gravemente sobre as condicións laborais, estando hoxe sometidos os traballadores/as a unha maior presión, incrementándose a carga e ritmos de traballo. Banca: evolución da produtividade en Galiza   1999 2000 2001 2002 Incremento Ratio 2,92 3,36 3,80 4,16 42,46% Ratio: Volume negocio por traballador/a. Millóns de euros. Caixas Aforros galegas: evolución da produtividade 1999-2002   1999 2000 2001 2002 Incremento Caixa Galicia 6.005 5.996 6.801 7.623 26,94% Caixanova 4.717 5.363 6.188 6.734 42,76% Fonte: Memorias Caixa Galicia e Caixanova. Volume de negocio (milleiros de euros). SUBCONTRATAS E TEMPORALIDADE Subcontratas A finais dos 80 comeza a exteriorización dos Servizos Centrais. Hoxe traballan nas auxiliares das entidades financeiras entre o 8-10% dos cadros de persoal. Aplicábase o convenio de oficinas e despachos. Hoxe, os convenios de Telemárketing ou Planificación, máis precarios. Temporalidade A Banca destrúe emprego. Adóitase contratar empresas de servizos para traballo de oficinas e de axentes e corresponsalías (falsos autónomos). Temporalidade máis centrada nas Caixas. A contratación vía ETT dificulta saber a porcentaxe. Duración de entre un día a un ano. Segundo so comités de empresa a temporalidade é dun 10%. Extensión ilegal da xornada 80% dos cadros de persoal estenden ilegalmente a súa xornada: horas non pagadas, non cotizadas e máis alá do límite legal. Substitución de salario fixo por variábel: as subas salariais por debaixo do IPC supuxeron unha perda de poder adquisitivo de 15 puntos. A patronal creou complementos que hoxe supoñen un 20% do salario. Falta de carreira profesional A falta de carreira obxectiva crea maior dependencia do superior xerárquico. Mobilidade xeográfica Bancos e Caixas ofrecen oportunidades de promoción e melloras económicas por aceptar postos fóra da Comunidade (desarraigo que converte á oficina no lugar de referencia e de relacións sociais). Falta de persoal O drástico recorte de persoal leva á extensión ilegal da xornada. Mobilidade funcional A falta de definición das funcións a desenvolver provoca unha discriminación entre os traballadores que realizando mesmo traballo cobran distinto salario. Esta mobilidade ten como fin eliminar os chamados tempos mortos (30% da xornada laboral). Tamén facilita adaptarse: os traballadores convértense en vendedores xa que o labor administrativo desenvólvese a través de subcontratas, caixeiros... No 2003 o número de operacións por internet igualou ao número de operacións en caixeiros. QUÍMICAS, ARTES GRÁFICAS E ENERXÍA Ocupa a 10.400 traballadores/as (mulleres en traballos administrativos, homes tarefas produtivas; 86% homes, 14% mulleres). Contratación indefinida 64%, aínda que un 14% que non se contabilizan están contratados por ETTs. A contratación eventual é por obra. 8.600 traballadores están afectados polo Convenio Estatal de Químicas: Salarios: 12.925 - 15.511 euros/ano. Empresas con convenio propio: Manteñen unha diferenza cos de convenio estatal do 15-25%. Aparecen pluses salariais por incentivos, produtividade e tóxicos. Causas da precariedade Contratación eventual, con salarios inferiores. Empresas sen convenio, con salarios por debaixo do legal. ETTs substituídas por empresas de servizos subcontratadas, sen convenio de aplicación ou co salario mínimo. 1. ARTES GRÁFICAS 2.430 traballadores (19% mulleres en tarefas administrativas). Eventualidade do 40% sen contabilizar as contratacións por ETTs (10% contratados por esta modalidade). Convenio estatal que estabelece salario de 12.400 euros/ano. Precariedade nos modelos de contratación non indefinidos. Contratos de formación: xornada de 6,40 h/día, extensión da xornada até 10 horas sen tempo de formación e sen compensación por exceso de xornada. Medran os contratos a tempo parcial, con xornadas efectivas de 8 horas. 2. SECTOR DA ENERXÍA 5.500 traballadores/as dos que 2.200 son subcontratados (9% mulleres, tarefas administrativas). Salarios brutos: 22.350 - 27.900 euros/ano. As subcontratas son as que precarizan a actividade. Nas empresas principais ruptura entre traballadores con dereitos consolidados e xeracións novas de recente incorporación, con xornadas máis abusivas e salarios de 6.500 euros/ano. Empresas subcontratadas: convenios provinciais, sobreextensión da xornada sen compensación económica. ENSINO PRIVADO 6.600 traballadores/as (58% mulleres, maioria nas escolas infantís e perruquería). Autoescolas: mulleres na parte administrativa con baixos salarios; homes no ensino, mellor pagados. 1. ENSINO PRIVADO REGRADO 5.662 traballadores/as. Convenio estatal con salarios entre 11.450 - 21.800 euros/ano. Eventualidade dun 34% Diferentes salarios no mesmo centro se a actividade está concertada ou subvencionada ou non. Garantía ante despedimento e a igualdade na contratación minorada na privada. Educación especial: centros subvencionados e ONGs sen ánimo de lucro: xornadas de traballo elevadísimas, atención ininterrompida durante 3 días consecutivos de estadía no centro; prestacións en fins de semanas en retribución compensada á semana; salarios entre 700 - 850 euros/mes por xornadas superiores a 2.500 h/ano. Centros de asistencia, atención, diagnóstico, rehabilitación: condicións á baixa en flexibilidade de xornada, sen pluses por penosidade recoñecida; discriminacións salariais dos discapacitados; salarios entre 10.500 - 16.100 euros/ano. 2. ENSINO NON REGRADO 970 traballadores/as. Eventualidade supera o 62%. Convenio estatal que estabelece salario de 12.600 - 14.200 euros brutos/ano, para Oficial 1ª Administrativo e Profesorado, respectivamente. Entrada nas empresas por contratacións en prácticas, retribuídas co 80% do salario. Resto contratacións a tempo parcial, xornadas de 4 h diarias ou 20 h semanais. Tempo de exceso non se cotiza, non se recoñece como xornada complementaria, compénsase a metade da retribución legal. Alta precariedade evidenciada no elevado índice de despedimentos. Na contratación indefinida prevalece a modalidade fixo-discontinuo. Declive salarial por redución do plus de transporte. SANIDADE PRIVADA 5.529 traballadores/as (43% contratos temporais, prevalecendo por obra, tempo parcial e festivos). 71% mulleres (servizos, auxiliares, enfermaría). Povisa (Vigo), convenio propio. Resto convenios provinciais, Ourense, sen convenio colectivo con réxime salarial referencia SMI. Salarios: 11.400 - 12.200 euros/ano. Nas categorías de auxiliares: 600 euros/mes. Intensa precariedade condicionada polo tamaño do centro: contratos a tempo parcial para cubrir substitucións, fins de semana ou festivos, Semana Santa, Nadal. Fraude: bolsa de persoal en espera de contrato que presta servizos sen alta na SS, no itínere de 2, 3 meses, sen salario e como prácticas. Xornadas diarias realizadas en exceso polos eventuais non son retribuídas. Non se cumpre prevención e saúde laboral. Nas clínicas e consultas privadas xornada superior a 9 h/día sen compensar exceso. Non se recoñece dereito ás vacacións. MAR 35.100 traballadores (27.100 baixura - 7.950 altura). 6-7% mulleres en baixura, marisqueo a flote. Eventualidade separada por flotas: 59% eventuais con contratacións en fraude xa que contratos temporais de 3 a 6 meses son sobrepasados. Eventualidade en baixura do 50%. Flota en altura: 21.000 - 24.000 euros brutos/ano para arrastreiros conxeladores e bacallaeiros. 18 h/día sen descanso semanal ou festivo Resto modalidades: salarios de 2.000 euros brutos/mes. Flota baixura: Salario 900 euros/mes. En longueirón, ameixa, percebe, alga... 1.200 euros/día Xornada de 16-18 h/día Non se recoñece dereito a vacacións Non se aboan pagas extra A equivalencia entre horas e xornada resulta salario inferior ao SMI En 2003 contabilizáronse 33 accidentes mortais Flota conxeladora Tripulantes por barco: De 20 a 25 traballadores e até 50. Duración media das mareas: 5/6 meses. Vacacións: Non se disfrutan. Descansos adicionais: Disfrútanse como vacacións a razón de 1,7 días por semana de mar, ao final de cada marea. Sistema Retributivo: % sobre pesca. Non hai salario garantido por escrito, aínda que na práctica totalidade das empresas se pacta un garantido por unidade de tempo. Caladoiros: Nafo-Canadá, Atlántico NE, Hatton Bank, Irminger, Namibia, África do Sur, Arxentina, Malvinas, Mauritania, Golfo de Guinea, Chile. Arrastreiros e Pincheiros ao fresco no Gran Sol Tripulantes por barco: Aproximadamente 10. Duración media das mareas: "SAFE": dúas mareas consecutivas de 15 a 20 días de duración cada unha, cun descanso intermedio de dous días; e un descanso de tres a catro días ao final do período. Vacacións: Non se cumpren os 30 días mínimos; algunhas tripulacións -3 ou 4 barcos- funcionan co sistema de "correquendas" (tripulante que substitúe a bordo ao que queda unha marea en terra). Descansos adicionais: Os descritos no "SAFE". Sistema Retributivo: A meirande parte da flota chegou a dotarse de convenios colectivos a mediados dos noventa, quedando estes en ultraactividade, e funcionando hoxe como referencias para os sistemas retributivos que son mixtos: Salario fixo + % en capturas. Abóase ao final de cada "Safe". Caladoiros: No caladoiro de augas comunitarias coñecido como Gran Sol (Grand Solé: Gran Linguado) comprendido no Atlántico NE entre Bretaña (Plataforma Francesa) e Norde de Irlanda e Escocia, Box Irlandés e Canal da Mancha. Palangre de superficie Tripulantes por barco: Entre 10 e 15. Duración media das mareas: Oscilan de 15 días a 6 meses, en función do caladoiro. Vacacións: Non se disfrutan. Descansos adicionais: Entre mareas e como vacacións os tripulantes dependendo do tempo de mar disfrutan de varios días, 1 semana ou cerca de 1 mes en terra, e sempre en función da evolución da pesca, clima ou datas do calendario.. Sistema Retributivo: Polo método denominado "Monte maior" (o armador desconta os gastos de combustíbel, alimentación, mantemento, Seguridade Social, víveres, etc., e a cantidade resultante repártese na proporción dun 70% para o armador e o 30% entre a tripulación; esta proporción varia de barco a barco). Ademais os técnicos (p.e. mecánicos) cobran directamente da parte do Armador unha retribución a maiores pactada. Caladoiros: Augas oceánicas fóra das plataformas continentais e normalmente das ZEE dos países ribeiráns. A flota, en función da operatividade, pesca en dúas modalidades "fresco" e "conxelado", pescando distribuída fundamentalmente no Atlántico de Namibia a Nafo, no Índico e no Pacífico Sur (Chile, Perú), traballando a de fresco só no Atlántico ao N do paralelo 5º. Boniteiros Tripulantes por barco: Entre 10 e 15. Duración media das mareas: Oscilan de 15 días a un mes e medio. A campaña limítase ao período de maio a outubro; o resto do ano pescan ben no caladoiro do Gran Sol ou ben ao palangre de superficie, aplicando en cada época o sistema retributivo común á flota de que se trate. Vacacións: Non se disfrutan. Descansos adicionais: Ao final da marea entre 2 e 5 días e ao final da campaña o tempo que precisen para arranchar o barco para a nova pesqueira a desenvolver. Sistema Retributivo: Mesmo método que a flota anterior. Nota: Outra forma de retribución complementaria é a coñecida como "Matute", que se aplicaba na flota da palometa, e é residual na boniteira, e que consiste en que os tripulantes que fóra dos labores habituais normalmente nas travesías e con artes propias se dedican a pescar realizando capturas que se venderán xunto coas do barco e das que o mariñeiro percibirá o seu valor íntegro. Caladoiros: No caladoiro do Atlántico desde o Sur das Illas Açores até a altura do Gran Sol. Bacallaeiros A unidade produtiva é a "parella" que pesca e factura conxuntamente. Tripulantes por barco: De 20 a 25 traballadores. Duración media das mareas: Entre dous e catro meses. Vacacións: Case nunca se disfrutan. Descansos adicionais: Case nunca se disfrutan; retribúese na liquidación de marea xunto coas vacacións. Sistema Retributivo: Participación % sobre o valor da pesca. Caladoiros: Canadá-Nafo, Svalvards-Noruega e anos atrás Groenlandia. Profundamente desregulado, só existe convenio en Guipúscoa. Actualmente só quedan en Galiza cinco parellas, catro delas sen convenio e 1 adherida ao convenio de Guipúscoa, que salarialmente se sustenta nun sistema mixto. Atuneiros conxeladores Tripulantes por barco: De 20 a 30 traballadores. Duración media das mareas: 4 meses. Vacacións: Disfrútanse entre relevos-descargas xunto cos descansos. Descansos adicionais: Disfrútanse entre relevos-descargas unidos ás vacacións, resultando un total de 2 meses en terra cada catro de mar. Sistema Retributivo: Fixo (SMI) máis unha cantidade por tn. capturada. Percíbese igual durante o período de vacacións entre mareas. Caladoiros: Pesca nas augas oceánicas tropicais e subtropicais do mundo, estendendo a súa actividade desde as costas de África, O Caribe, Pacífico oriental e occidental e Índico. Esta flota é a que obxectivamente conta coas mellores condicións laborais e de habitabilidade, aínda que falla como nas outras a regulación convencional. Flota costeira, Baixura e Litoral Tripulantes por barco: Tripulación moi reducida en empresas familiares, cunha media de 1 a 6 tripulantes (coa excepción dos arrastreiros do litoral e costa de Portugal). Duración media das mareas: De horas no marisqueo e artes menores; cinco días nos arrastreiros do litoral. Vacacións: Inexistentes na gran maioría. Descansos adicionais: Por imposición lexislativa, co único obxectivo de preservar os recursos, a fin de semana. Sistema Retributivo: O único método e denominado "Á parte", salvo no caso dos arrastreiros do litoral, que no seu día se regularon convencionalmente, e agora perdura nalgúns casos en ultraactividade. Caladoiro: Caladoiro coñecido por Cantábrico-Noroeste (para a flota arrastreira até o litoral portugués) e augas costeiras galegas e rías para o resto de segmentos e artes da flota. SECTOR PÚBLICO 177.000 traballadores/as (42.200 eventuais por obra, substitucións e vacantes temporais: 23,8%). Mulleres 53%. Administración Pública do Estado: 28.529; defensa 48,2%. Salarios: 15.826 - 20.834 euros/ano. Administración Autonómica: 77.384. Salarios: 17.544 - 21.681 euros/ano. Universidades: 3.889. Administración Local: 33.542 traballadores/as. Administración Pública galega: 8.544 interinos. 1. SANIDADE PÚBLICA 33.128 traballadores (72% mulleres). No ano 2004 subscribíronse 190.00 contratos temporais. O 66% inferiores a 5 días. Contratos pool Duración máxima de 5 días. Pensados inicialmente para substitucións de urxencia úsanse con discrecionalidade. Son retribuídos con dúas horas menos do normal. Obrígase a dispoñibilidade e flexibilidade da xornada sen saber regularidade, prestación e quenda da súa xornada nos días seguintes, nin calendario dos descansos. 2. ENSINO PÚBLICO Ocupación e retribucións correspondentes aos diferentes niveis Profesorado de ensino público non universitario Número Mestres/as de Infantil e Primaria 15.196 Profesorado de Relixión (Primaria) 567 Profesorado de Educación Secundaria (PES) 11.427 Profesorado de Relixión (Secundaria) 458 Profesorado Técnico de FP (PTFP) 1.797 Outro profesorado 680 Total 30.125 Profesorado universitario 4.800 Retribucións Retribucións brutas mensuais Retribucións brutas anuais Mestres/as de Infantil e Primaria 1.676,35 21.896,20 Profesorado de Ensino Secundario 1.939,15 25.367,08 Profesorado Técnico de FP 1.780,51 23.146,12 Catedráticos de Ensino Medio 2.095,74 27.246,16 Catedráticos Universidade 2.805,81 35.767,00 Titular Universidade/Cated. Escola Universitaria 2.239,53 28.971,64 Titular Escola Universitaria 1.980,49 25.863,16 3. PROFESORADO INTERINO E SUBSTITUTO 10% é interino ou substituto sen ningunha estabilidade no posto de traballo. Non percibe complementos por antigüidade. Non ten dereito ás axudas do fondo social. Mobilidade xeográfica. Mobilidade funcional: impartindo materias nas que non son especialistas. En infantil e primaria a carga lectiva é excesiva e con funcións que non lle son propias por carecer de coidadores, administrativos... CORREOS 5.200 traballadores/as (3.200 funcionarios, 2.000 persoal laboral contratado por oposición). Salarios entre 12.300 - 12.800 euros/ano. Mantendo o ritmo de contratación, a volta de 15 anos o cadro de persoal será unicamente de laborais (promóvese a baixa voluntaria indemnizada, xubilacións anticipadas, saídas por invalidez no servizo para o persoal funcionario). Problemas de desequilibrio nas zonas de reparto compensada con contratación temporais. Irregularidade nos métodos de contratación por un ou varios días evitando liquidacións de fin de semana e festivos. Para reducir custos nas cartarías rurais o modelo de substitución por períodos de vacacións está a ser predominante o tempo parcial, tamén para cubrir sábados (xente moza). CONCLUSIÓNS Un só dato macroeconómico pode explicar suficientemente as consecuencias da precariedade nas condicións de traballo e na calidade de vida da clase traballadora galega ao longo dos últimos 20 anos. No ano 1980 as persoas asalariadas representaban o 47,8% da poboación activa na Galiza, e contribuían coas súas rendas ao 48,3% do PIB. No ano 2000, logo de 20 anos, as persoas asalariadas representaban o 68,1% da poboación activa e achegaban o 44,9% a este mesmo indicador. Por tanto, unha porcentaxe destacadamente máis elevada de asalariados nunha poboación activa tamén maior, achega significativamente menos ao peso real do PIB. Para que a clase traballadora galega perdese capacidade salarial a ritmo tan vertixinoso, tivo que se producir unha modificación monumental no escenario das relacións laborais durante este período. Destas modificacións somos perfectamente conscientes na central sindical, xa que todas as reformas laborais que se arbitraron ao longo dos últimos anos pretendían finalmente a desprotección e un marco lexislativo máis propicio á sobreexplotación. Por iso non estamos a falar soamente de perda de poder adquisitivo, porque para que os empresarios poidan arrebatar salarios á clase traballadora, primeiro deben diminuír e neutralizar os seus dereitos e provocar un ámbito de indefensión con amparo e soporte legal sobre as bases políticas do neoliberalismo. Na actualidade os requirimentos de precariedade esixidos polo neoliberalismo, non permiten só pola vía da negociación (sen participación, presión e mobilización), recuperar dereitos que modifiquen o axioma do sistema, que se reproduce acentuadamente e con máis severidade nun país sen soberanía como o noso. Por esta razón na perspectiva do examinado en cada un dos sectores, podemos concluír que o estado vixente de relacións laborais continúa a descompoñerse nos seus efectos garantistas e de cobertura para a clase traballadora; a excepción de sectores moi significativos onde permanece a organización sindical e a participación dos traballadores constitúe un activo indispoñíbel (caso dos convenios de empresa); pero que tamén este espazo está cada vez máis desprotexido e atacado fundamentalmente pola terceirización. No ámbito actual do mundo do traballo en Galiza, logo do examinado por sectores, podemos dicir que conviven dúas realidades enormemente distintas dentro das empresas; os traballadores e traballadoras máis antigos con dereitos máis consolidados e os traballadores e traballadoras novas máis sobreexplotados e con peores condicións de traballo. Polo tanto, os fillos teñen hoxe, 25 anos despois, peores condicións, menos dereitos laborais e de protección pública que os seus pais. Esta tendencia de fractura iniciouse politicamente, coas reformas sucesivas desde os primeiros anos do mandato do PSOE, e tivo a súa prolongación nas lexislaturas do PP. Tampouco non debemos desprezar no afondamento das diferenzas xeracionais a colaboración activa do sindicalismo español, subscribindo acordos de exención salarial e minoración de dereitos laborais para administración e abuso das empresas, en retribucións de antigüidade, pluses ou flexibilidade horaria para os traballadores de nova incorporación; caso dos acordos en convenios colectivos que afectan a este colectivo. Dentro do sector da mocidade, especialmente damnificado por estas reformas, as mulleres están sufrindo os peores rigores da precariedade, que, como se desprende do analizado, resultan discriminadas dentro do ámbito da empresa, por razóns de división funcional ou de categorías; e logo por ser a man de obra preferente e masiva nos sectores máis sobreexplotados (téxtil, hostalaría e comercio diverso). Nos factores de sobreexplotación máis comúns á clase traballadora, podemos destacar as modalidades de contratación temporal, frecuentemente en fraude, os contratos a tempo parcial, a sobreextensión da xornada non compensada, a liquidación do salario en cantidades inferiores ao legalizado, o traballo en negro e a facilidade no despedimento como consecuencia da ampliación das causas obxectivas e a recorrente lexislación orientada a abaratar as indemnizacións. Evidentemente toda a arquitectura político-legal, construída pacientemente durante todos estes anos polos diferentes gobernos do PSOE e PP no Estado, está a dar respostas puntuais ás exixencias do neoliberalismo e ao seu capital financeiro. Non está por tanto esgotado o ciclo de reformas, nin se pretenden restaurar capítulos de salvagarda e recuperación de dereitos para a clase traballadora. Contrariamente, promóvese a desestruturación e ocaso da capacidade asociativa, novas formas contraculturais ausentes de solidariedade e no noso caso unha desvinculación da nosa realidade e un sentimento apátrida e rupturista coa nosa cultura e idioma. Este é o modelo laboral, social e político que se impón desde os centros de poder para a clase traballadora. Dende a CIG, como organización nacionalista de clase e con estrutura e fortaleza política suficiente para iniciar un cambio nesta tendencia, deberemos facer o sindicalismo que precisa esta transformación. Isto pasa por evitar a inercia dun traballo de xestión exclusiva, propia do sindicalismo español, que distancia á clase traballadora e especialmente aos mozos do compromiso e a loita sindical. Podemos incidir na precariedade e na sobrexplotación unicamente con traballo participativo, que faga vocación de clase e de organización, e ao mesmo tempo recupere o sentido de solidariedade. Este mesmo traballo permítenos facer nacionalismo e gañar espazos de soberanía na lexislación que nos afecta e debe ser do noso dominio, a negociación colectiva e maiores espazos legais, onde hoxe non temos competencias. Non é posíbel hoxe, nin o foi antes, en cada empresa e en cada sector, facer sindicalismo sen participación. Temos esta vocación e debemos preparar a estrutura e a organización para esta finalidade.       Descarga o documento completo

Confederación Intersindical Galega www.galizacig.com ÚLTIMA REVISIÓN: 23/03/2005 cig.informatica