|
Actualidade / Artigo Xurxo Martínez Crespo-
Rafael Uzcátegui: A inmediatez do noso proceso dificulta falar del. É moi difícil presentar unha exposición na cal poida expoñerse a totalidade, ou a parcialidade do que está acontecendo; por iso a min gústame contestar, expoñer en conxunto a esta pregunta. Pódense ter distintas visións, pois é un proceso no que hai lecturas moi diferentes e complexas. Se escoitas a un oficial das Forzas Armadas, fará a un lado cousas importantes deste proceso que, por exemplo, son determinantes para nós os civís que participamos na súa xénese. XMC: Que cousas importantes obviaría un militar?
XMC: Chávez é un militar de formación. Participaría desa versión que dá maior protagonismo aos militares no levantamento do 4 de febreiro de 1992? Uzcátegui: Diferimos de Chávez nalgúns puntos esquemáticos, nós, como organización política Patria Para Todos (PPT) e moitos outros partidos na súa visión de moitas cousas. Por exemplo, na súa visión das catro Repúblicas anteriores, a actual sería a quinta. Para nós a quinta non é a quinta, senón a cuarta república. Pero Chávez non é precisamente a persoa que aposta polo militar, o seu discurso é civilista e humanista, o seu discurso é revolucionario. XMC: Que é Patria Para Todos? Uzcátegui: Patria Para Todos provén do antigo Partido Comunista de Venezuela, do cal proveñen dous grupos principais a partir de 1972. Por unha banda a Causa R (Causa Radical) que non se chamaría así senón até un ano despois, e por outra o Movimiento al Socialismo (MAS).
Patria Para Todos ten partida de nacemento, temos
un xenoma, temos unha árbore xenealóxica, temos un ADN que nos identifica, sabemos de onde provimos.
Por iso temos unha especial deferencia por Alfredo Maneiro(1). recoñecémolo
como un dos
Uzcátegui: É unha cuestión de medios e fins. Nós tiñamos coas organizacións anteriormente citadas un pasado común, aínda que non compartísemos moitas cuestións ideolóxicas. Pero esas diferenzas tamén as temos dentro da nosa organización actual Patria Para Todos. Eu e Alí Rodríguez Araque militabamos no PRV-FALN Partido de la Revolución Venezolana-Fuerzas Armadas de Liberación Nacional, unha escisión do que se chamou o “duglismo” baixo o pensamento e a acción de Douglas Bravo e de Alfredo Maneiro. Compartimos cos grupos anteriores a nosa visión marxista e a crítica ao problema do poder. A esquerda venezuelana, a diferenza doutras organizacións de Latinoamérica, nunca abandonou unha estratexia de poder. Nós non podemos exhibir unha vida democrática como pobo, como por exemplo Uruguai, Chile, incluso a mesma Arxentina. Nós tivemos unha vida “democrática” curta e incluso unha vida municipal moito máis curta aínda, pois non chegamos aos vinte anos en que podemos escoller alcaldes ou gobernadores. Isto fannos coincidentes e diverxentes con outros países do noso contorno. Nós non podemos fachendearnos coma a oligarquía colombiana de ter 200 anos de democracia. Vivimos unha ditadura de 36 anos, onde o ditador Juan Vicente Gómez era o amo do poder.
XMC: Venezuela, debido ao petróleo, é un caso especial e atípico en Latinoamérica. É unha sociedade atrasada e desenvolvida, asemade, coma o Brasil. Uzcátegui: Venezuela é o posuidor do noveno complexo industrial do mundo, que é o complexo petroleiro; na enerxía, sobre todo no gas e no petróleo, nós temos tecnoloxía propia, estou falando de INTEVEP, instituto venezuelano do petróleo con tecnoloxía propia punta capaz de transformar petróleo pesado en petróleo consumíbel a través dun proceso ideado por este instituto baixo o nome de orimulsión, que baixo as novas definicións da Organización de Países Exportadores de Petróleo (OPEP), os petróleos pesados que non eran considerados coma petróleos senón como betumes si son considerados como Reserva Petroleira Comprobada (RPC) e iso fai de Venezuela o maior país con reservas comprobadas de petróleo do mundo e, polo tanto, dános o dereito de ter unha maior cota de produción dentro da OPEP.
XMC: Sempre que se fala de Venezuela é inevitábel falar do petróleo? Uzcátegui: O petróleo e as Forzas Armadas non poden deixar de citarse cando se fala da realidade venezuelana, do seu pasado, do seu presente e do seu futuro. É difícil entender que son os venezuelanos e as venezuelanas sen falar das forzas armadas. A nosa guerra de independencia foi unha guerra moi cruenta. Entre 1810 e 1826, morreu a metade da poboación venezuelana. Despois veu a Guerra Federal, que durou outros cinco anos e terminou con gran parte da outra metade da poboación venezuelana que quedara viva. Despois chegou o paludismo e xa a comezos do 1900 chegou o petróleo. O petróleo e as Forzas Armadas son a xénese do Estado venezuelano.
En Memorias del antidesarrollo de Héctor Malavé Mata hai unha idea interesante, nós nacemos negando o propio desenvolvemento. Na primeira etapa do goberno de Carlos Andrés Pérez, exportamos capital sen ter exportado mercadoría, incluso tivemos trazos imperiais na nosa economía, debido á particularidade da explotación petroleira. XMC: Que permanece do Partido nos revolucionarios venezuelanos actuais?
XMC: Daquela o exército venezuelano sempre estivo ao carón do seu pobo? Uzcátegui: Si. Incluso deron pé á creación de movementos armados de liberación. A diferencia doutras expresións armadas do continente as Fuerzas Armadas de Liberación Nacional (FALN) xorden en 1962 dunha alianza de dous sectores, fundamentalmente nos dous alzamentos militares que se producen cun mes de diferenza nese ano, o 4 de maio e o 2 de xuño de 1962, cunha alianza civico-militar. Incluso na nosa memoria actual fica a lembranza dun dos oficiais que participou neses alzamentos militares en apoio do pobo en 1962, que foi Victor Hugo Morales, oficial comunista que hoxe é deputado na Asemblea venezuelana.
É moi difícil ver un xeneral negro en Colombia. Non houbo un xeneral negro en Colombia. En Venezuela non era tan complicado, agora por certo, temos varios. En Colombia non vai haber un ministro de Educación negro. En Venezuela temos un ministro de Educación negro. XMC: Son tan importantes as Forzas Armadas para entender Venezuela? Uzcátegui: Non entender a realidade petroleira venezuelana ou non entender
a realidade das Forzas Armadas é non entender a conciencia deste país (Venezuela). En cada venezuelano,
en cada oficial das Forzas Armadas hai un pequeno verme que lle di que Simón Bolívar, un día,
montou dacabalo a dar liberdades a todos os homes e mulleres de América. A diferenza dos exércitos
doutros países latinoamericanos, as
XMC: Cipriano Castro sería un loitador antiimperialista? Uzcátegui: Cipriano Castro tivo un discurso abertamente imperialista que despois,
el e mais o seu discurso, serían abertamente satanizados. Era froito dunha corrente antiimperialista e liberal
de comezos do século XX, moi consciente do discurso de César Augusto Sandino, de Farabundo Martí
e outros. Uzcátegui: En 1936 xorden os primeiros partidos políticos en Venezuela, moi mergullados dentro do pensamento socialista. Incluso os partidos reaccionarios de Venezuela son partidos dende o punto de visto organizativo de carácter leninista, mesmo a propia democracia cristiá é leninista na súa estrutura, pois era a única fonte de inspiración e referencia para construír organizacións na Venezuela da época. O feito de non existir unha vida sindical intensa coma noutros países marcou as estruturas de partido para nós.
XMC: O 23 de xaneiro de 1958 é a caída da ditadura de Marcos Pérez Jiménez e o nacemento da “democracia” entendida como ditadura de dous partidos que se alternaban no poder. Uzcátegui: Consecuencia da guerra fría, Estados Unidos crea e mantén unha serie de ditaduras no continente, Cuba ten unha, Venezuela ten outra. As nosas ligazóns con Cuba son tan fortes, que un ano despois da caída da ditadura de Marcos Pérez Jiménez por unha insurrección cívico-militar cae a ditadura de Batista. A caída de Pérez Jiménez vén da man da Xunta Patriótica, ideada no XXIII pleno do Comité Central do Partido Comunista de Venezuela en 1956, concibindo unha política unitaria e un organismo convoca a unha insurrección. O 21 de xaneiro de 1958 a insurrección está perdida; nese momento, sectores progresistas das Forzas Armadas, a Armada neste caso, da man do contraalmirante Wolfgang Larrazabal, apoia a insurrección e destitúe o ditador Marcos Pérez Jiménez.
Uzcátegui: No balanzo histórico do propio Partido Comunista, despois do seu III Congreso, recoñece que lle fallou visión e vocación de poder no derrocamento da ditadura en 1958. Sendo a forza máis organizada, a que achegou a política, os cadros e incluso tiña os seus propios oficiais dentro das Forzas Armadas, non tivo nin a vocación nin a visión da toma do poder unha vez logrado o obxectivo de derrocar a ditadura. Isto puido deberse á vella formación dos comunistas daquel momento e á situación internacional na que teoricamente non era o momento axeitado para a toma do poder, e cede o poder á burguesía. Por iso, cando logra reaccionar, Cuba, Fidel Castro, a sacudida para América Latina e especialmente para os venezuelanos, era a negación do que tiña sido a política do Partido Comunista, que derrotan os que chamaron “campións da democracia do Caribe”, Rómulo Betancourt, Haya de la Torre, Figueres, Velasco Alvarado, porque teoricamente era imposíbel facer a revolución en América Latina pois os acordos internacionais e ser o patio traseiro de Estados Unidos, a misión fundamental dos comunistas era defender o territorio consolidado da Unión Soviética. Isto prevaleceu dentro do Partido Comunista. A experiencia cubana permite sacudirnos, mais, no noso propio balanzo que hoxe facemos, se imos facer un balanzo da loita armada, no caso do PPT, temos o balanzo da Causa R e o balanzo do PRV-FALN, dous xeitos de ver ese proceso que nos marcou profundamente.
Uzcátegui: O importante do proceso que estamos vivindo é que nos deu ferramentas para transformar este país tendo como actores principais o home e a muller. Hai infinitas posibilidades, podemos agruparnos en torno á produción, en torno á educación, en torno á comunidade, hai cantidade de iniciativas. O presidente Chávez ten a obriga de promover a construción do movemento social pero o actor, que é o pobo, mulleres e homes actuando, teñen o dereito e o deber de construír as súas propias organizacións, aquelas que defendan os seus intereses. XMC: Nótase algún cambio por mor deste proceso na sociedade venezuelana. Son máis activos e concienciados politicamente as venezuelanas e os venezuelanos?
A resistencia é o vello patrimonio da sociedade venezuelana, ese patrimonio que vén do que son as loitas de máis de 50 ou 60 anos que están na memoria, están na vida e están na práctica de mulleres e homes que participaron no proceso revolucionario que se deu no marco dos 40-50 anos de “democracia” representativa, o que se chamou o réxime “puntofijista”. As mulleres e os homes do partido Patria Para Todos foron parte do conflito histórico no cal a sociedade venezolana se debateu e que hoxe conceptualizamos como a transición para refundar a República Bolivariana de Venezuela.
Uzcátegui: Aquí é importante salientar que as loitas en Venezuela non conclúen co asasinato de Zamora nin recomezan o 4 de febreiro de 1992 (intento de golpe de Estado de Chávez). As sucesivas loitas que se emprenden moito antes da caída de Pérez Jiménez fracturan o bloque de poder constituído polo puntofijismo (Pacto de Punto Fijo), que foi unha alianza fundamental da socialdemocracia (Acción Democrática) e a democracia cristiá (COPEI) con sectores que posuian o poder económico amarrado coas distintas administracións do goberno estadounidense. Houbo tendencias que resistiron dentro das Forzas
Armadas e permaneceron como correntes ideolóxicas, moitas delas inducidas e sostidas polo traballo organizativo
das organizacións de esquerda, particularmente polo PRV dirixido por Douglas Bravo, a Causa R dirixida por
Alfredo Maneiro e outros sectores que, de xeito marxinal, actuaban pero non tiñan a forza estrutural, a
forza que dá a organización política para facelo.
Uzcátegui: Hugo Chávez, despois do seu intento errado de golpe de Estado, recoñece que polo camiño electoral é posíbel chegar ao poder. É alí cando aparece o Movimiento V República (MVR), dunha conxuntura electoral, e herda a estrutura teórica construída por anos dende a guerrilla, dende os cuarteis, dende a conspiración, dende a reflexión dos cárceres, ou dende unha curta clandestinidade que viviron algúns dos seus fundadores. Toda esta estrutura teórica foi a que trouxo a Chávez. XMC: Tamén trouxo o nacemento de Patria Para Todos a decisión de Chávez do camiño electoral?
Hai unha situación propia da transición, é un conflito que nos toca vivir para converter en realidade aquilo que era utopía, que era un soño. XMC: O cambio que soñaron os homes e mulleres do PPT é utópico? Uzcátegui: Socialmente falando temos que producir os cambios e o PPT é unha organización cuxo fin, propósito e razón é producir eses cambios. Están presentes innumerábeis esforzos que tratan de descualificarnos, de colocarnos na beirarrúa de enfronte, de evitar que continuemos no camiño revolucionario, porque o que está en xogo é a disputa pola dirección do proceso, porque ningunha dirección exerce o liderado. Non son utópicos, é dicir, etimolóxicamente falando non é que estean en ningures, están no exercicio en nos resultados do noso labor de goberno.
Uzcátegui: Nós temos unha diferenza co MVR, non somos unha estrutura de masas, non pretendemos ser unha estrutura con miles e miles de militantes. Non nos negamos a que a xente participe no proxecto noso e abrimos vías de participación, pero o mellor xeito de participar é coñecéndonos, así como para casar primeiro hai que ser noivos. Non convidamos a militar senón a coñecernos en igualdade de condicións; interésanos e queremos que nos coñezan, que coñezan o debate noso, a nosa política, o que somos. Se ese coñecemento nos leva a unirnos nun mesmo proxecto, unímonos; se nos leva a unirnos para defender este proceso, igual o facemos. Non se trata de construír un partido polo partido mesmo nin “pepetizar” á xente. Procuramos máis a calidade que a cantidade e acumulamos forzas para ser unha organización de vangarda, unha ferramenta revolucionaria estreitamente vinculada ao pobo.
XMC: Metas e aprendizaxes nun mundo hostil. Uzcátegui: O importante neste momento é que liberemos os mecanismos de participación. Hai unha crise e ningunha sociedade saíu da crise nin deu saltos económicos sen que prevaleza o home. O gran salto económico da revolución industrial en Inglaterra fíxose sobre a miseria e a morte de millóns de mulleres, e homes, nenas e nenos, de xeracións. A colonización de América e África foi igualmente terríbel. O home deu grandes saltos cara a adiante, algunhas veces retrocedeu e aprendemos con isto que o único xeito de conxurar a violencia, de realizar os cambios en democracia, en paz, é que homes e mulleres actúen. Se o deixamos aos grupos políticos, ás vangardas, o proceso será violento. Se diso se apropia a sociedade, ela daralle o contido de paz preciso e imporá a paz. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Nota: (1) Alfredo Maneiro naceu en Caracas en 1937 e morreu de súpeto dun ataque ao corazón en 1982. Membro fundador do partido Causa R e profesor universitario. Foron os seus pais Manuel Plácido Maneiro e Ana Leticia González. Era descendente dos próceres da Independencia venezuelana contra España, Manuel e José Joaquín Maneiro. A educación primaria realizouna na Escola Experimental Venezuela e o bacharelato no colexio Andrés Bello de Caracas. Na súa adolescencia ingresou na Mocidade Comunista, incorporándose á loita política contra o goberno de Marcos Pérez Jiménez. Entre 1955 e 1959 estudou 2 anos de dereito na Universidade do Zulia, regresando a Caracas para continuar co activismo político, logrando ascender até o Comité Central do Partido Comunista. Dentro das accións executadas por grupos estudantís liderados por Maneiro na década de 1960, destaca pola súa transcendencia internacional o asalto ao automóbil do embaixador de Estados Unidos Teodoro Moscoso, e o secuestro con fins propagandísticos do agregado militar estadounidense. Iniciada a loita guerrilleira no país, Maneiro tivo a súa primeira experiencia na Azulita, estado Mérida, pero a escasa vocación para o combate militar e a negativa dos campesiños da rexión a incorporarse á guerrilla, fixo fracasar o intento. En 1962 creouse a Fronte Guerrilleira Manuel Ponte Rodríguez no oriente do país e asumiu a xefatura da fronte co nome de “Comandante Tomás”; a acción guerrilleira mantívose por parte do Partido Comunista ata mediados de 1966. Logo virían anos de definicións ideolóxicas dentro da esquerda venezolana; Maneiro participou entón activamente como un dos dirixentes que lideraron a disidencia dentro do comunismo venezolano, que culminou coa división do partido en 1970, pero non se incorporou á dirección do partido Movimiento al Socialismo (MAS), permanecendo á marxe da euforia que levantou o nacemento dese novo partido político. En 1972 incorporouse á Universidade Central de Venezuela onde iniciou estudos de filosofía, obtendo a licenciatura en 1977 cunha tese sobre Maquiavelo; paralelamente aos seus estudos, e logo dun receso dedicado á reflexión?, emprendeu un traballo político que deu como resultado a creación da Causa R, dirixida nos seus primeiros momentos a dúas experiencias fundamentais no seu traballo de ideólogo das loitas populares; o sindicato SUTISS dos traballadores da Siderúrxica do Orinoco (SIDOR), en Ciudad Guayana, que lle conferiu unha nova dimensión ao sindicalismo no país e o movemento Pro-Catia no oeste de Caracas; demostrando que un movemento político podía crecer pola soa forza dos seus ideais, pola capacidade para motivar e acender a expectativa das masas. O seu traballo enriqueceuno coa docencia na Escola de Comunicación Social da Universidade Central de Venezuela. En 1982 propuxo ao seu partido o apoio á candidatura presidencial do recentemente falecido Jorge Olavarría; ao sufrir un colapso cardíaco internouse no Hospital Clínico Universitario de Caracas onde lle sobreveu a morte. Casara con Ana Brumlik con quen tivo 3 fillos, unha delas, Ana Moleiro Brumlik exerce o xornalismo en Costa Rica. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ÚLTIMA REVISIÓN: 12/06/2006 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
