|
Actualidade / Artigo Entrevista a Atilio Borón Francisco Herreros-
Foi, por conseguinte, algo así como o principio da fin da fin da historia, entendida como aquel proceso que vai desde o absolutismo e a oligarquía, á democratización das sociedades e o socialismo. En menos dunha década, instálanse, pola vía democrática e institucional, outros gobernos de esquerda en Latinoamérica, que empezan a prefigurar o xermolo dun novo bloque de poder, e xa que logo a cambiar o balance do poder mundial e a redefinir a propia historia. Cales son as perspectivas deses gobernos?, cales son as súas fortalezas e debilidades?, de que xeito inflúen no cadro latinoamericano e mundial? Son interrogantes que ‘El Siglo’ tivo o privilexio de analizar, no contexto do balance internacional do ano 2007, co sociólogo arxentino Atilio Borón, Profesor de Teoría Política e Social, da Universidade de Bos Aires, investigador principal do CONICET, ex Secretario Executivo do Consello Latinoamericano de Ciencias Sociais, autor de innumerábeis libros, e talvez o intelectual marxista vivo máis importante de América latina. Francisco Herreros: Hai uns anos, vostede expuña que os movementos sociais en América Latina eran quen de derrubaren gobernos, pero non instalalos. As cousas cambiaron con tal velocidade, que hoxe o desafío deses movementos populares parece consistir en defender aqueles gobernos que instalaron mediante o voto? Atilio Borón: Si, iso foi hai uns tres ou catro anos. O que eu vía era a dificultade dos movementos sociais para poderen dar unha expresión orgánica que lles permitise acceder ao poder e gobernar. Isto era así porque os movementos debatíanse entre avanzar por unha vía que podemos chamar non electoral, mesmo insurreccional nalgúns casos, que tiña límites que non podían superar, e xa que logo topaban cunha ruela electoral para o cal non estaban preparados, ou como no caso de Ecuador, onde os movementos triunfan, depón un presidente tras outro, pero os que veñen continúan coas políticas dos seus predecesores. Finalmente, prodúcese a creba deste círculo vicioso co triunfo de Rafael Correa, que se dá á marxe dos movementos. Contando co seu apoio, pero que non é un produto dos movementos, cousa que si pasou en Bolivia. O caso de Bolivia é moi interesante porque alí os movementos converxen no MAS, que se transforma no partido político dos movementos, o que é necesario, porque se tes unha estratexia insurreccional, podes prescindir do camiño institucional, pero estes movementos non a teñen. Teñen unha estratexia de protesta, de confrontación, de resistencia, pero non se expón a toma do poder por unha vía extra constitucional. Habería que discutir se hoxe en América latina están dadas as condicións para iso. Eu coido que non, en xeral, practicamente en ningún país. Pero de todas as maneiras, esa discusión non se dá, e estes movementos ven que teñen que se enfrontar coa competencia electoral, onde son outros os recursos e os mecanismos. Agora, o panorama cambiou, e penso que a experiencia máis importante nese sentido é a de Bolivia, pero que non está exenta de dificultades. Os movementos non teñen unha visión de conxunto, senón que son reactivos; saen a defenderse das agresións ás que os somete o capitalismo na súa dinámica predadora. Cando chegan ao goberno, cústalles conformar un equipo. Iso viuse no primeiro tramo da xestión de Evo Morales, onde houbo moita circulación de cargos ministeriais, porque viña xente moi representativa dos movementos, pero non lograba ter un proxecto para Bolivia como nación. Coido que a gran función do partido, ese intelectual orgánico do que falaba Gramsci, é precisamente elaborar un proxecto para a nación, para o conxunto das clases e as camadas subalternas. Entón, os movementos tropézanse con esas limitacións, o cal non quere dicir que os partidos estean exentos delas. Os partidos tamén teñen dificultades, algunhas moi serias, á hora de gobernar. Con todo, creo que hoxe o panorama presenta un aspecto máis alentador, pero igual hai que andar con moito coidado. Francisco Herreros: Que nivel de consolidación e que nivel de vulnerabilidade percibe ao conxunto de gobernos de esquerda en América latina, categoría entre os que inclúo a Venezuela, Bolivia, Ecuador e Nicaragua? Atilio Borón: Ben, eses son os gobernos de esquerda. Os outros son gobernos doutro tipo. Podemos discutir como os chamamos, pero non son realmente gobernos de esquerda. Nin os gobernos de Bachelet, Lula, Kirchner, Alan García e Tabaré Vásquez son de esquerda. Son de centro, e nalgúns casos teñen no pasado unha traxectoria de esquerda, pero nada máis. Vostede pregúntame por fortalezas e debilidades dos gobernos de esquerda. En xeral, diría que son gobernos que teñen unha fortaleza relativa. No caso de Venezuela, supúñase que Chávez tiña maior fortaleza que a que amosou no referendo. O que pasa é que o peso da dereita é enorme. Dixen en varias ocasións, e os feitos parecen demostralo, que non é certo que Chávez conquiste o poder en Venezuela. Chávez ten unha parte do goberno e máis nada que iso, pero a estrutura do poder en Venezuela segue tendo algúns baluartes que están absolutamente máis aló do que fai o goberno. Dificilmente o goberno poderá crebarlle a man a eses factores de poder tan importantes como os que hai en Venezuela. Unha proba diso é que Chávez quería que Telesur saíse por aire, e iso levoulle case cinco anos de negociacións, porque non controla todo o aparello do Estado. Non controla o sistema xudicial, non controla a meirande parte dos medios de comunicación, hai moitas cousas que non controla. Estar no Palacio de Miraflores dálle unha perspectiva moi importante para gobernar, e oferécelle posibilidades que non hai en ningún outro lugar, pero iso non significa que a cuestión do poder estea resolta a favor do campo popular. O único país onde a cuestión do poder foi resolta a favor do campo popular de xeito perdurábel, foi Cuba. En todos os demais casos temos gobernos que están sometidos a enormes presións de parte dunha oposición combinada en todos os casos coas forzas máis agresivas do imperialismo, que intentan desbancalos. O caso de Venezuela é moi interesante porque probabelmente imos topar cunha ofensiva moi forte da dereita nos próximos meses, procurando acurtar o mandato de Chávez pola vía do referendo revogatorio. O problema de Chávez é que non ten unha organización ou instrumento político. Non ten nin partido nin movemento. Ese é un grave problema. Chávez ten un enorme liderado carismático que suple esa deficiencia, pero súplea até certo punto. Evo Morales, por contraste, ten movementos moi sólidos no seu favor, pero ao mesmo tempo, unha situación moito máis fráxil e precaria, onde o risco dunha secesión, dunha partición, dunha separación dalgunhas provincias do corpo central, que se autonomizan e declaran a súa independencia, é moi elevado, ademais porque é unha medida calculada polos estrategas norteamericanos, que cren que, para Bolivia, a solución pasa polo desmembramento territorial. Ou sexa, deixar illado no altiplano a Evo Morales e recompor a medialúa cunha federación de provincias separadas de Bolivia, que son as provincias que teñen o patrimonio e as riquezas que lle interesan a Estados Unidos, entre elas, as reservas de hidrocarburos, sobre todo gas, e biodiversidade. O altiplano non ten nada que lles interese. Entón, pretenden deixalo a Evo Morales no altiplano, e facer posíbel que estas provincias se autonomicen. Evo ten un movemento moi forte, pero é un movemento que está no occidente de Bolivia e non no oriente, que é a zona perigosa. Evo ten o instrumento, pero o instrumento non ten cobertura nacional. E Chávez non ten instrumento. A creación do PSUV foi artificial, até o de agora. O partido da revolución bolivariana non xorde como produto do impulso desde abaixo, senón que é unha decisión tomada desde arriba. Que había que tomala e está moi ben que Chávez a tomase, pero até que iso se logre materializar, tomar corpo e facerse carne na consciencia da xente, vai pasar moito tempo. A proba é que non houbo quen mobilizase a xente en vésperas dunha elección crucial, como o referendo constitucional do 2 de decembro. Aí vexo unha situación moi complicada. A outra é a de Rafael Correa, que aínda é un pouco prematura para a análise. Correa ten moita forza. demostrou unha gran capacidade de manobra, pero tampouco ten un aparello político. Haberá que ver de que xeito resiste. Polo de agora, ten unha comunicación moi fluída coa súa base, co seu pobo. É unha persoa moi admirada, respectada e querida, pero haberá que ver, cando as cousas se poñan feas, se ten forza para resistilas? Francisco Herreros: Hai un tempo falábase das tres crises da esquerda. Crise de liderado, crise de proposta e crise orgánica. Con todo, en nada, esa discusión esvaeuse e agora máis ben o debate apunta a como preservar os avances daqueles gobernos de esquerda que chegaron ao poder pola vía electoral. É complexo o tema da esquerda, non si? Atilio Borón: É moi complexo. Niso dos liderados, podo dicir que estes urxen e non se encargan á medida. Son produtos históricos, dunha sociedade determinada. Aparece un líder que encarna as aspiracións populares e iso liquida gran parte do problema. Ou ás veces non aparece, e iso é un problema serio. Agora, as propostas contra o neoliberalismo son claves. Cando un pensa como saír deste marasmo neoliberal, unha das condicións é, nestes países, reconstruír os estados. Os estados foron duramente castigados polas políticas neoliberais. Nalgúns países chegouse a un proceso de destrución estatal impresionante, como en Arxentina. En Chile foi menor, pero igual o impacto sentiuse moi forte. A destrución de aparello estatal foi realmente impresionante. Entón, primeiro elemento fundamental, requírese a reconstrución do Estado; ademais, por que se non a hai, tampouco hai vida democrática. Non existe unha democracia que funcione da man dun Estado en descomposición. Se o Estado non ten un funcionamento eficaz, adecuado, non ten ningunha condición para ser o sostén dun proxecto democrático. Reconstrución do Estado non quere dicir soamente pór máis diñeiro no Estado, senón dotalo de autonomía e capacidade de xestión para enfrontar ás clases dominantes, que é o que non vemos en América latina. En xeral, o que fan os estados latinoamericanos é representar eses intereses, e máis nada, excluíndo os intereses non só das clases e camadas subalternas, senón tamén os intereses nacionais no seu conxunto. Son estados que funcionan para facilitar os negocios privados dun sector social moi limitado. Entón, se vostede non reconstrúe iso, aquí non hai ningunha saída; nin neoliberal nin non neoliberal. Isto é decisivo, pero evidentemente supón un cambio na orientación dos gobernos, e que suban gobernos cunha orientación xenuinamente de esquerda, que sexan capaces de acometer esa tarefa. A segunda tarefa é o combate á pobreza. En América latina crece cada vez máis a proporción de pobres, porque o fracaso das políticas neoliberais é sen atenuantes. Aí hai un segundo punto moi importante na axenda: incorporar grandes sectores das sociedades latinoamericanas, que están totalmente destruídos. Terceiro elemento, a reforma tributaria. Todos os países latinoamericanos teñen unha regresividade tributaria fenomenal. Os casos que están mellor, basicamente lograron capturar á clase media, pero as transnacionais e os grandes intereses económicos teñen mecanismos perfectamente legais de elusión das súas responsabilidades tributarias, e os gobernos non fan absolutamente nada para acabar con iso. No caso de Chile e Arxentina, o acordo mineiro é un verdadeiro escándalo. Ambos os gobernos consentiron na creación, en toda a zona da cordilleira, de verdadeiros estados independentes, autónomos, dentro dos nosos dous países. Iso fixérono gobernos supostamente progresistas, no caso de Chile, e un goberno ultraconservador, como o de Menem. Hai que acabar con esa situación, entre outras cousas, porque dentro deses enclaves autónomos hai réximes de exención impositiva absolutamente insultantes, sobre todo se consideramos o esforzo que ten que facer o cidadán común para pagar os seus impostos. Outro tema é o agro e a reforma agraria. A reforma agraria ten hoxe tanta actualidade como nos anos 60 e 70, só que agora o problema é diferente. O problema do agro agora é a penetración do chamado agronegocio, e o que isto significa desde o punto de vista da superexplotación da poboación do campo e da depredación ecolóxica brutal a que está sendo sometida América Latina, que entre outras cousas, está acabando coa auga. Algúns países xa están cunha crise de auga moi, pero moi seria. Algunhas zonas no altiplano, parte de Perú e outras rexións. E os gobernos o tema do agro nin o expoñen. Todo o contrario, abren a porta á penetración do gran capital no agro. Ou sexa, hai unha axenda moi importante, sobre todo, a modificación do patrón do desenvolvemento. Acabar con esa idea, moi arraigada en Chile, de que o motor primario da expansión económica son os negocios da exportación. Ningún país na historia económica mundial desenvolveuse consolidando os seus mercados externos. Os países que se desenvolveron, fixérono sempre compasando unha expansión do comercio internacional co fortalecemento do mercado interno. O que estamos facendo en América Latina é deprimir o mercado e o consumo interno, para ter saldos exportábeis. Esa é unha bomba de tempo que pode estourar en catro, cinco ou máis anos, pero que vai estourar. Entón, non é certo que a esquerda non ten proposta. O que non hai é un plan, unha receita única, como había nos anos 60 e 70, que tiñamos o modelo soviético como modelo alternativo. Hai que dicilo sen vergoña, porque ese modelo resultou ser extraordinariamente exitoso até a década dos 60. Demóstrano os mellores historiadores económicos, como Angus Madison e outros grandes especialistas. Eles sinalan que o modelo soviético é un dos grandes casos de expansión económica na primeira metade do século XX. O que pasou é Unión Soviética non puido absorber a terceira revolución científico-técnica dos anos 60, cos semicondutores, os microprocesadores e a informática, unido á rixidez do sistema político e social, e ao enorme gasto militar que se viu obrigada a facer para se defender da agresión norteamericana. Pero nese momento tiñamos unha alternativa, que era a planificación centralizada, que durante cincuenta anos funcionou moi ben. Non hai que esquecer que Rusia era o país máis atrasado de Europa, e ao final dos 50 estaba á cabeza da exploración do espazo. Iso non o fai unha economía subdesenvolvida. O que pasou é que foi unha economía que tivo que se deformar para dar resposta á situación de guerra permanente á que a sometía Estados Unidos. Pensemos se non o que pasaría con Cuba se non tivese que destinar case a metade do seu gasto público á defensa. Se non tivese un bloqueo brutal desde fai case 50 anos, Cuba sería, senón un país desenvolvido como os europeos, pero de lonxe moitísimo máis desenvolvido que a gran maioría dos países do terceiro mundo, e desde logo que o resto de América latina. Pero ten que incorrer en déficit e ineficiencia sistémica, produto da carreira armamentista á que se ve obrigada. Non por vocación dos cubanos, senón porque non teñen máis remedio. Os soviéticos tiveron que facer o mesmo. Ben, pero isto vén do feito de que nos anos 60 tiñamos un modelo alternativo e hoxe non o temos, o que non quere dicir que non teñamos alternativa. Hai moitas. Por exemplo, dentro do mesmo mundo desenvolvido, e a min gustaría coller a algúns ideólogos aquí en Chile para que me digan por que nun país como Singapura, que non é comunista nin socialista, a peor palabra que se pode dicir é xubilación privada, porque o sistema de xubilación que eles teñen é o sistema de repartición. En Singapura a metade das casas son construídas polo Estado e arrendadas a prezos subsidiados á poboación, cousa que sería unha marabilla en Chile ou Arxentina. Ou que me expliquen por que Corea, cun éxito sensacional en materia económica, é un país que lle deu as costas a todas as receitas neoliberais. Os norteamericanos trataron de provocar a gran crise asiática de fins do século XX xustamente para intentar meter unha cuña no sistema bancario coreano. Que expliquen por que Corea é o maior produtor mundial de buques tanques de gran escala, cando todos os informes do Banco Mundial dicían que Corea non podía dedicarse á industria pesada. En lugar do que fixemos nós, os coreanos elixiron un camiño propio e tiraron eses informes ao lixo. Corea é o único país -o único- que no século XX pasa do subdesenvolvemento ao desenvolvemento, e é o único que non aplicou ningunha das receitas do consenso de Wáshington. Entón, hai alternativas. Claro, non son alternativas que constrúen o socialismo, pero aí temos que ter en conta que na fase defensiva en que nos atopamos, a construción do socialismo comeza por recortar o despotismo do capital e as súas prerrogativas. Non estamos nunha fase ofensiva, encaixamos unha enorme derrota histórica, como o colapso da Unión Soviética, e estamos nunha fase de recomposición. É absurdo pretender saír con todo para adiante nun momento como este, onde o importante é consolidar as nosas bases políticas, as bases partidarias, o movemento sindical, os movementos sociais, os movementos de mulleres, dos mozos; rearmar esa armazón que tiñan as forzas de esquerda hai trinta ou corenta anos. Non esquezamos que veu un baño de sangue nos nosos países, e veu o exilio, a decepción, e veu o cansazo e o cambio de posición dalgúns dos referentes da esquerda, que pasaron ás fileiras do neoliberalismo. Ou sexa, neste momento non hai que pensar que a alternativa é comezar xa a construción do socialismo. Hai países máis avanzados. Venezuela deu unha serie de pasos moi importantes. Agora sufriron un tropezón, pero de todas as maneiras tiveron un avance moi significativo en moitas áreas e están en condicións de avanzar un pouco máis, pero aínda así a idea de redactar unha Constitución inspirada no socialismo xerou o rexeitamento da metade da poboación. Ou sexa, o famoso factor subxectivo de Lenin non estaba presente nas condicións actuais, en Venezuela. Por unha razón moi simple. O Che dicíao no ‘Socialismo e o Home en Cuba’: o capitalismo vén educando á poboación hai 500 anos. É inxenuo que pretendamos cunha campaña dun ano ou dous, desfacer o que ten medio milenio de historia. Entón, coido importante gañar pequenas batallas, moi concretas, pero na medida en que se van gañando, vaise cambiando o ritmo de opinión. Hai moitas batallas que se poden gañar, e estanse gañando. O feito é que hoxe temos a Cuba, que sobreviviu; a Venezuela, con problemas, pero está aí; a Bolivia, tamén con problemas, a Ecuador, a Nicaragua recuperada, que hai outros países onde, para que non haxa unha expresión claramente progresista e de esquerda, houbo que facer unha fraude escandalosa, como en México. En Colombia gaña Uribe, pero cunha taxa de abstención do 60% da poboación. Hai quince anos, cando a guerrilla tentou organizarse como unha forza política e montou a Unión Patriótica, asasináronlle a cinco mil cadros en menos dun ano. Nesas condicións, é moi difícil que volvan xurdir alternativas co nivel de forza e coherencia que tiñan no pasado. Temos que ter consciencia de onde estamos saíndo. Pero creo que estamos saíndo ben. Temos outros gobernos, como os de Lula, Kirchner e agora a súa muller, e Tabaré Vásquez, que aínda que non teñen un proxecto de esquerda, polo menos teñen que pagar un tributo retórico á esquerda, o cal xa é algo moi importante, porque deixa sementada na poboación a idea que de algo anda mal co neoliberalismo. Aínda que estes gobernos frustraron as expectativas populares, no caso de Kirchner, deixou a idea de que o gran capital é usureiro, predatorio e unha especie de vampiro que lle succiona os mellores recursos ao país, porque dalgún xeito sentírono nos discursos presidenciais, e iso vai creando unha consciencia alternativa. En Chile iso aínda non se logra. Chile é o país onde se construíu máis a fondo o proxecto neoliberal. Mesmo algúns sociólogos falan de Chile non xa como unha economía neoliberal, senón como unha sociedade neoliberal, o cal fala da penetración profunda, porque Chile foi castigado moi duramente. Chile quixo probar, con gran audacia, nos anos 70, que se podía facer unha transición ao socialismo en democracia, e iso o imperio non o pode permitir, endexamais. Pode permitir que haxa un golpe militar que avance ao socialismo, pero non que se faga en democracia, porque entón queda completamente estragada a súa concepción do mundo e o seu proxecto. Entón, o castigo sobre Chile foi tremendo, e eles viñan estudando o fenómeno este, desde moito tempo atrás. Se vostede analiza os ministros de facenda ou economía que tivo Chile, foron todos formados polos norteamericanos nun proxecto que arrinca xa nos anos 50. Eles tiñan claro que Chile era un dos elos máis débiles da cadea imperialista latinoamericana, e desde aí empezaron. Tiveron gran sagacidade e por iso hai que ser moi estudosos do pensamento político da dereita. Ás veces vexo con gran desánimo que moitos compañeiros están máis interesados en polemizar dentro da esquerda que en estudar seriamente os proxectos da dereita. Se estudásemos seriamente o proxecto da dereita, teriámonos decatado de que había un plan que se estaba argallando moi coidadosamente para facer que, nun momento determinado, cando as condicións estivesen maduras, houbese en Chile toda unha camada de economistas dispostos a traballar a favor dos intereses imperiais e en contra dos intereses de Chile, o cal non quere dicir que en Chile non houbese un cambio económico, ou un crecemento da economía. A economía chilena medrou, pero o país non se desenvolveu. E iso non o digo eu, senón Osvaldo Sunkel, un representante do pensamento da CEPAL, nun artigo moi recente, expondo que Chile non se desenvolveu. É máis, Chile é máis vulnerábel agora ca no pasado. É un país que ten unha dependencia externa fenomenal. Francisco Herreros: Que pensa do paradoxo de que o imperialismo, agora en que o mundo é unipolar, é máis débil do que era na década dos 50 e dos 70, cando puña ou sacaba gobernos latinoamericanos a vontade, por non mencionar a súa crise económica, a súa crise social e as súas limitacións no terreo militar? Atilio Borón: Ben, é máis débil; non hai dúbida. É un caso moi interesante. Teño uns gráficos, uns pictogramas, onde se ve a proxección da economía mundial para o 2015. Apréciase como Estados Unidos encolle, encolle Europa e crece como un xigante China. É impresionante de ver, porque un cando o di, non se forma a idea. Pero cando o ve como un gráfico, móstrase claramente un imperialismo cada vez máis debilitado, coa súa moeda cada vez máis debilitada, cunha capacidade militar de destrución, pero non de construción. Como di Noam Chomsky, as tropas de Hitler, brutais como eran -non tan brutais como as nosas, di Chomsky- polo menos chegaban a un lugar, facían os seus actos de brutalidade e puñan en funcionamento o país ocupado. Estes non. Levan catro anos ocupando Iraq e non o poden pór en marcha, o cal revela que desde o aire vostede pode destruír un país enteiro, pero despois non o pode pór a funcionar. A guerra non se gaña cando un destrúe o inimigo, senón cando o pon a funcionar para proveito propio. Tampouco poden resolver o tema de Afganistán, un dos países máis pobres e atrasados do planeta. De todas as maneiras, lograron penetrar moi profundamente nas clases dominantes locais. Teñen os seus persoeiros que dalgún xeito fan por manter o sistema, a pesar de todo este escenario convulsionado con que se enfronta o imperio. Un imperio moi debilitado, pero que delegou gran parte do mantementodos seus privilexios, que antes facía cos militares, nas clases políticas locais, nos intelectuais e nos medios de comunicación de masas. O outro elemento importante que opera en todo isto, é que Estados Unidos, desde o punto de vista xeopolítico, a última rexión do planeta que vai desatender, é América latina, porque, malia o que se di, esta é a rexión máis importante do mundo para eles. Cando eles negocian cos nosos gobernos, na súa gran maioría moi servís, dinnos que somos irrelevantes. E logo os xornalistas, sociólogos e politólogos repiten esa parvada. Como vai ser irrelevante un continente que ten as maiores reservas de petróleo do mundo, ademais a curta distancia das fronteiras norteamericanas; que ten máis da metade da auga doce do planeta; que ten a maior parte da reserva en materia de biodiversidade. Este é de lonxe o continente máis importante. Por iso eles poden permitir algúns experimentos en Africa ou en Asia, pero en América latina son sumamente rigorosos. Un goberno como o de Evo Morales na África subsahariana, non provocaría a menor preocupación de Estados Unidos, pero en América latina é un escándalo. Isto non é novo. Nos anos 50, Estados Unidos facía a reforma agraria en Corea e organizaba o golpe de estado contra Arbenz, que estaba facendo a reforma agraria en Guatemala. Para o imperio, somos absolutamente decisivos porque somos o cinto exterior que protexe a súa integridade territorial, económica, política e militar. Atopan estes políticos venais e xenuflexos, nestes intelectuais colonizados de América latina, un eco favorábel cando din, ben, nós non somos relevantes e temos que aceptar o que nos dean. Como o obreiro sen consciencia que acepta a paga que lle dá o patrón porque o patrón é o dono da verdade. Así actúan os nosos políticos. Chávez plántase fronte a iso, Fidel fíxoo moito antes. Evo tamén e agora estao a facer Rafael Correa, un home moi valente, claro e consciente; estao empezando a facer Daniel Ortega e hai outros gobernos que van seguir o exemplo. Entón teñen que amañar eleccións, como fixeron en Costa Rica, un verdadeiro escándalo, con dous ex presidentes presos ou procesados. Fixeron que gañase Óscar Arias, cando non gañara. Iso os costarriqueños téñeno probado até o cansazo. Roubaron o TLC tamén. Teñen que acudir a esta clase de expedientes que fan que sexa cada vez máis custoso manter a obediencia dentro do sistema rexional. Francisco Herreros: Ben, sen ir máis lonxe, o ano 2006 as transnacionais sacaron, por concepto de utilidades, 25.000 millóns de Chile. Ese dato é coñecido fóra? Atilio Borón: Si, claro. Levaron nun ano moito máis que o fluxo de investimentos estranxeiros desde 1990. Ese é, creo, un estudo de Caputo e Galarce. Francisco Herreros: O salientábel é que ninguén responde. Por máis que se intenta sacar o tema, a industria mineira, o goberno, a elite política e os medios de comunicación gardan silencio... Atilio Borón: Mais hai que teimar e teimar. Por máis que pareza que iso non ten efectos, a longo prazo tenos, e moito. Hai que volver insistir e dicir, señores, isto é unha farsa. Non é certo o que non están dicindo. Ao cabo dun tempo a verdade vai saír a resplandecer. Ese dato é escandaloso, o mesmo que outros datos que hai noutros países de América latina. Si, son investimentos estranxeiros en tal e tal nivel, pero e as remesas? e o que está perdendo Arxentina polas remesas das grandes empresas privatizadas, que se viron favorecidas cunha apreciación do peso que lles permitiu sacar remesas fabulosas sen ningunha clase de control estatal? Entón, creo que ese punto é moi importante de remarcar, e a xente nalgún momento empezará a tomar nota. Tamén hai que ter en conta que este proceso de toma de consciencia ocorre ás veces moi subitamente, e hai que estar preparados para iso.
|
|||||||
| As opinións vertidas nos artigos de opinión, enviados polos nosos colaboradores ou tiradas doutros meios, non teñen porque ser necesariamente compartidas pola CIG. | |||||||
|
|||||||
|
ÚLTIMA REVISIÓN: 15/01/2008 |
|||||||
|
