Manual Básico de Economia

Análise económico-financeira dunha empresa

Normalmente, as crises nas empresas xustifican-se por causas relativas á situación xeral da economia, cando na maioria dos casos veñen producidas por problemas internos que poden ser solucionados pola própria empresa; de aí que sexa necesário facer un diagnóstico da situación, para o que hai que dispoñer de información suficiente.

Para que o diagnóstico sexa completo deben-se analisar, ademais da económico-financeira, a área de organización, a comercial, a industrial e a de recursos humanos.

No que atinxe á área económico-financeira, a información vén recollida no que se denominan contas anuais, que incluen:

• Balanzo
• Conta de resultados
• Memória

A información que se recolle nas contas anuais é a mínima imprescindíbel para facer o estudo, o que non exclue a existéncia doutros documentos.

Antes de entrarmos nas técnicas da análise económico-financeira, imos examinar brevemente os conceitos básicos das contas anuais.

O balanzo

O balanzo é un documento contábel que reflecte a situación patrimonial dunha empresa nun momento determinado. Esta dita situación compón-se de bens, direitos, débedas e o capital que ten a empresa nun momento dado. Os bens e direitos integran o activo do balanzo. As débedas e o capital forman o pasivo do dito balanzo.

Balanzo de situación
Activo	Pasivo
Bens (o que a empresa ten)	Capital (as contribucións dos proprietários)
Direitos (o que lle deben á empresa)	Débedas (o que a empresa debe)

O pasivo representa a orixe dos capitais. Estes capitais poden proceder de diversas fontes, as cais quedan expresadas nas diferentes partidas do pasivo:

• proprietários
• bancos
• outras empresas
• outras persoas
• recursos xerados pola actividade da empresa

Fontes	Partidas de pasivo
Proprietários	Capital ou capital social
Bancos	Empréstimos
	Créditos
Outras empresas	Provedores
	Efeitos a pagar
Outras persoas	Acredores
	Obrigacionistas
Recursos xerados pola própria empresa	Amortizacións
	Fundos de previsión
	Benefícios non repartidos
	Reservas

No activo representa-se no que investiu a empresa os recursos obtidos. Os capitais da empresa poden ser investidos en:

• Imobilizado: conxunto de locais, edifícios, máquinas... que ten a empresa. Este imobilizado non ten por que estar dedicado á produción na sua totalidade. Tamén se incluiria neste apartado o que a empresa dedica a fins especulativos.
• Investimentos mobiliários: normalmente unha empresa de certa dimensión inviste unha parte do seu capital en títulos de participación noutras sociedade (accións, obrigas...) , co fin, xeralmente, de controlá-los.
• Matérias primas e produtos rematados pero non vendidos. Tanto para non romper o ciclo produtivo, como para atender aos seus clientes, as empresas normalmente manteñen un certo nível de stocks armacenados.
• Créditos a clientes: ao igual que unha empresa se fináncia en parte dos seus provedores, ela, asemade, concede créditos, quer dicer, permite aprazamentos nos pagamentos que os clientes teñen que facer.
• Tesouraria: para facer frente ás necesidades de pagamento a curto prazo, a empresa mantén unha certa cantidade de diñeiro líquido (diñeiro en caixa ou bancos).

Esquema

Lugar	Partidas de activo
Imobilizado	Imóbeis, Terreos
Investimentos mobiliários	Valores en carteira
Existéncias	Armacén de matérias primas
	Armacén de produtos rematados
Clientes	Clientes
	Efeitos a cobrar
Tesouraria	Caixa
	Bancos

A seguir, detalla-se un exemplo dun balanzo de situación en que se reflecten as principais partidas:

Balanzo de situación ao 31 de decembro
Activo		Pasivo
Terreos	3.000	Capital social	4.000
Maquinária	1.400	Reservas	500
Existéncias	2.000	Empréstimos L/P	1.000
Clientes	1.000	Provedores	2.000
Bancos	400	Acredores	500
Caixa	200
Total activo	8.000	Total Pasivo	8.000

No exemplo anterior poden-se aprezar as principais características dun balanzo de situación:

• Sempre está referido a unha data determinada.
• Expresa-se en unidades monetárias.
• O total do activo sempre é igual ao total do pasivo.

Ordenación do balanzo

No activo, normalmente, ordenan-se todos os elementos de menor a maior liquidez. A liquidez é a maior ou menor facilidade que ten un ben para converter-se en diñeiro.

A seguir enumeran-se os principais grupos patrimoniais do activo ordenados como se explicou anteriormente:

• Activo fixo ou imobilizado: recolle todos aqueles elementos que permanecen na empresa máis dun ano. Está o imobilizado material (terreos, maquinária...), imobilizado imaterial (patentes, marcas, fundo de comércio...), imobilizado financeiro (investimentos noutras empresas...) e os gastos amortizábeis (gastos de constitución...).

  Dentro do imobilizado, merecen un comentário especial as amortizacións. Esta partida aparece normalmente no activo, pero restando-lle valor ao imobilizado. A razón disto está en que as amortizacións son a expresión contábel da depreciación do activo fixo, quer dicer, co paso do tempo alguns bens van-se deteriorando ou quedan obsoletos. Contabelmente, permite-se que cada ano se reste unha cantidade do valor destes bens, para que no balanzo se plasme o valor real do ben. Nalgunhas empresas, o valor das amortizacións reflecte-se no pasivo, sumando. Hai que ter en conta este feito á hora de analisar os balanzos.

• Activo circulante: son aqueles elementos que permanecen na empresa menos de 12 meses. O activo circulante, á sua vez, subdivide-se en existéncias, realizábel e dispoñíbel:
  • Existéncias: conxunto de bens que están no armacén da empresa ou están en proceso de transformación. Exemplo: matérias primas, produtos semirrematados, produtos rematados, material para reposición, envases...
  • Realizábel ou debedores: direitos xerados pola actividade da empresa e que están pendentes de cobro. Incluen-se neste apartado clientes, efeitos a cobrar, antecipos ao persoal, antecipos a provedores...
  • Dispoñíbel: caixa e contas correntes bancárias.

No pasivo, os elementos ordenan-se de menor a maior grao de exixibilidade. Os principais grupos patrimoniais son os seguintes:

• Capitais próprios (tamén coñecidos como recursos próprios, património neto): son a diferenza entre o activo e todas as débedas que ten a empresa. Incluen o capital, as reservas, subvencións, resultados tanto do exercício como de exercícios anteriores... Quer dicer, abranxen todos os elementos do pasivo que non son débedas.
• Exixíbel a longo prazo: inclue todas as débedas cun vencimento superior ao ano.
• Exixíbel a curto prazo: débedas cun vencimento inferior ao ano.

Os capitais próprios máis o exixíbel a longo prazo forman os recursos permanentes da empresa.

A seguir, imos presentar un balanzo de situación modelo no que se resumen os elementos máis usuais agrupados por masas patrimoniais:

Balanzo de situación
-
Activo	Pasivo
Activo fixo	Património neto
Imaterial	Capital
Patentes	Reservas
Direitos de traspaso	Resultados de exercícios anteriores
Etc.	Resultados do exercício
Material	Etc.
Terreos	Pasivo fixo
Construcións	Débedas con entidades de crédito
Maquinária	Débedas con empresas do grupo ou asociadas
Mobiliário
Equipos informáticos	Etc.
Elementos de transporte
Etc.
Financeiro
Accións
Empréstimos concedidos
Etc.
Activo circulante	Pasivo circulante
Existéncias	Empréstimos recebidos
Mercadorias	Antecipos de clientes
Matérias primas	Provedores
Envases e embalaxes	Efeitos comerciais a pagar
Produtos en curso	Remuneracións pendentes de pagamento
Produtos rematados	Facenda Pública acredora
Antecipos a provedores	Organismos da S.S.
Etc.	Etc.
Realizábel
Clientes
Efeitos comerciais a cobrar
Efeitos comerciais impagados
Debedores vários
Antecipos de remuneracións
Etc.
Financeiro temporal
Accións
Empréstimos concedidos
Etc.
Dispoñíbel
Caixa
Bancos

A conta de resultados

A conta de resultados ou conta de perdas e ganáncias é un documento contábel que informa do resultado da actividade dunha empresa durante un período de tempo determinado, asi como das causas que o orixinaron.

A marcha da empresa supón a percepción duns ingresos e a realización duns gastos. Da diferenza xorde o resultado do período.

Resultados = ingresos - gastos

Cando os ingresos son superiores aos gastos, producen-se benefícios, e cando pola contra os gastos son maiores que os ingresos producen-se perdas.

Ingresos > gastos = benefícios | Ingresos < gastos = perdas

O resultado global dunha empresa é a diferenza entre os ingresos e os gastos. Porén, segundo a sua orixe, distinguen-se tres níveis diferentes de resultados: resultado de explotación, resultado financeiro e resultado extraordinário. Os dous primerios forman o resultado de actividades ordinárias.

• O resultado de explotación é o que a empresa obtén a partir dos ingresos e gastos que son próprios da actividade á que se dedica.

  Os ingresos de explotación son consecuéncia, principalmente, da venda de produtos ou prestación de servizos; tamén se incluen as subvencións á explotación.

  Os gastos de explotación poden ter diversas orixes e clasificamo-los en:

  • Custo dos produtos vendidos. Inclue-se o que custaron as matérias primas, os envases...
  • Gastos de persoal. Incluen-se tanto os gastos de S.S. como os outros gastos sociais.
  • Servizos exteriores. Entre estes, incluen-se: arrendamentos, reparación e conservación, servizos de profisionais independentes, transportes, luz, auga...
  • Tributos.
• O resultado financeiro é o que se obtén pola diferenza entre os ingresos e os gastos de carácter financeiro. Destacan: os intereses de empréstimos, descontos sobre vendas ou compras por pronto pagamento.... Tamén se incluen os benefícios ou as perdas pola venda de investimentos financeiros temporais.
• O resultado das actividades ordinárias é a suma do resultado de explotación máis o financeiro.
• O resultado extraordinário é o obtido en operacións non relacionadas coa actividade própria da empresa. Asi, no dito resultado figuran os benefícios ou perdas derivados da venda de imobilizado, gastos extraordinários producidos por inundacións, incéndios, multas fiscais... Como exemplo de ingreso, temos o cobro dun empréstimo que no seu dia foi considerado incobrábel.

A seguir, expón-se un exemplo de presentación dunha conta de resultados en que se reflecten algunhas das contas máis comunmente utilizadas:

Conta de resultados
-
Resultado explotación
Gastos	Ingresos
Variación de existéncias	Vendas
Produtos rematados (diminución)	Variación de existéncias
Produtos en curso (diminución)	Produtos rematados (aumento)
Consumo de mercadorias	Variación de existéncias
Compra de mercadorias	Produtos en curso (aumento)
Variación de mercadorias (diminución)	Ingresos acesórios
Consumo de matérias primas	Arrendamentos
Compras de matérias primas	Comisións
Variación de matérias primas (diminución)	Subvencións
Gastos de persoal
Salários
Seguridade Social
Outros gastos sociais
Servizos exteriores
Arrendamentos
Reparacións e conservación
Servizos profisioniais
Transportes
Primas de seguros
Subministracións
Outros servizos
Total	Total
Benefício explotación	Perda explotación
-
Resultado financeiro
Intereses de empréstimos	Devidendos
Desconto sobre vendas por pronto pagamento	Intereses
Outros gastos financeiros	Desconto en compras por pronto pagamento
Perdas de investimentos financeiros temporais	Benefícios de investimentos financeiros temporais
Benefícios de resultados financeiros	Perdas de resultados financeiros
-
Resultado de actividades ordinárias
Beneficios actividades Ordinárias	Perdas actividades Ordinárias
Resultados extraordinários
Perdas de imobilizado material	Benefício imobilizado material
Perdas de imobilizado imaterial	Benefício imobilizado imaterial
Perdas de imobilizado financeiro	Benefício imobilizado financeiro
Gastos extraordinários	Ingresos extraordinários
Resultados Extraordinarios (benefícios)	Resultados Extraordinarios (perdas)
-
Perdas e ganáncias
Benefícios	Perdas

Hai que ter en conta que unha operación contábel ten como mínimo duas leituras ou efeitos diferentes.

Nunha venda a crédito, por un lado produce-se un ingreso e por outro un direito de cobro sobre un cliente. O ingreso reflecte-se na conta de perdas e ganáncias como venda de mercadorias, mentres que o direito de cobro se reflecte no balanzo.

Se compramos mobiliário pagando-o mediante un cheque bancário, temos que, por unha banda, aumenta o valor do mobiliário e, por outra, descende o saldo das contas bancárias. Tanto o mobiliário como o saldo da conta bancária figuran no balanzo, polo que este movimento non afecta á conta de perdas e ganáncias.

Como vemos no exemplo anterior, unha mesma operación pode afectar simultaneamente o balanzo e a conta de perdas e ganáncias, pero isto non ten porque pasar necesariamente.

Só cando a operación afecta á conta de perdas e ganáncias varia o património neto da empresa, xa que este cámbia en función dos benefícios ou perdas do exercício. (O património neto tamén pode variar como consecuéncia de ampliacións ou reducións de capital, ou por subvención que poida receber a empresa, pero isto xa non forma parte da actividade da empresa).

Deste xeito, cada documento achega información diferente ainda que complementária. As principais características resumimo-las a continuación:

Balanzo de situación	Conta de perdas e ganáncias
Informa da situación patrimonial.	Informa da xestión económica.
Fai referéncia a un momento dado.	Fai referéncia a un período de tempo.
Informa de bens, obrigas e direitos nese momento.	Informa dos ingresos e dos gastos nese período.
Calcula o valor patrimonial	Calcula o resultado.
Património neto = bens + direitos - obrigas	Resultado = ingresos - gastos
Presenta-se estruturado en masas patrimoniais.	Presenta-se estruturado por tipo de resultados.
Pola diferenza entre o valor patrimonial entre o início e o final do período, permite calcular o resultado, pero non informa de como se xerou ese resultado. Do que si informa é de como variou cada elemento patrimonial.	Informa de como se foi xerando o resultado e de como provocou cámbios na estrutura patrimonial.

O resultado obtido descrito anteriormente corresponde ao resultado antes dos impostos, os cais son considerados como un gasto para a empresa. Unha vez restados estes impostos, o resultado neto, ademais de reflectir-se na conta de perdas e ganáncias, tamén debe figurar no balanzo de situación para expresar a variación do património neto xerada nese período. Hai que ter en conta que:

• Se ano tras ano a empresa obtén perdas, o património neto irá diminuindo.
• Se ano tras ano obtén benefícios, o valor do património aumenta, salvo que se retiren ou repartan todos os benefícios.

Memória

A memória é un documento anexo que complementa a información facilitada tanto pola conta de perdas e ganáncias como polo balanzo de situación. Entre outra información, inclue:

• Critérios de valoración das distintas partidas que compoñen tanto o balanzo como a conta de perdas e ganáncias.
• Se a empresa ten participacións doutras empresas, normalmente facilita unha relación das empresas participadas.
• Accións subscritas no exercício.
• Do exixíbel a longo prazo, especifica os prazos de vencimento das débedas, e nalguns casos as garantias que cobren esas débedas.
• Contido desagregado das vendas e a sua distribución xeográfica.
• Retribucións aos órgaos do Consello de Administración.
• Proposta de reparto de benefícios. Información importante, xa que marca un pouco a filosofia da empresa. Para unha maior comprensión expoñemos a continuación a proposta de reparto de duas empresas cos mesmos benefícios:

Empresa A
Benefícios obtidos	80
A repartir (dividendos)	50
A impostos	24
A reservas	6
Empresa B
Benefícios obtidos	80
A repartir (dividendos)	20
A impostos	24
A reservas	36

Mentres a empresa A reparte entre os seus propietários praticamente a totalidade dos seus benefícios (83,3%), deixando só en reserva un 7,5% do total destes, a empresa B reparte entre os seus accionistas un 25%, mantendo unha parte importante en reservas (un 45%), que pode destinar, nun futuro, a novos investimentos..., sen ter que recorrer ao endebedamento, autofinanciando a empresa.


Análise económico-financeira

Até o de agora, intentou-se descreber os documentos contábeis de que dispón a contabilidade xeral, pero a interpretación e a análise destes documentos non é da sua responsabilidade. Esta tarefa corresponde-lle á análise de balanzos.

Facendo un símil coa medicina, a contabilidade responsabilizaria-se de facer as radiografias, as análises... achegando información acerca do estado do paciente, e seria o médico a posteriori quen con esa información fixese un diagnóstico. Esta é a función da análise do balanzo nunha empresa.

A análise de balanzos facilita unha série de instrumentos para facer o dito diagnóstico, entre os que destacan:

• Cálculo de porcentaxes.
• Representacións gráficas.
• Cálculo de rátios.

Cálculo de porcentaxes

Cando o balanzo de situación xa está ordenado e preparado para a sua análise, empeza-se polo cálculo das porcentaxes. Para isto, calcula-se o que representa cada grupo patrimonial en relación ao total do activo e do pasivo respectivamente.

A seguir detalla-se un balanzo coas suas porcentaxes calculadas:

Balanzo de situación
-
Activo			Pasivo
	Millóns pta	%		Millóns pta	%
Fixo	45	58	Fundos próprios	22	29
Existéncias	18	23	Exixíbel a longo prazo	10	13
Realizábel	8	11	Exixíbel a curto prazo	45	58
Dispoñíbel	6	8
Total	77	100	Total	77	100

Unha vez calculadas estas porcentaxes, xa se poden obter as primeiras conclusións através duns princípios xeralmente aceitados –ainda que existen diferenzas segundo a que sector pertence cada empresa– e que pasamos a expoñer a continuación:

• O activo circulante ten de ser case o dobre que o pasivo circulante ou exixíbel a curto prazo. Isto é preciso para que a empresa non teña problemas de liquidez e poida atender os pagamentos nos prazos previstos. En relación a este princípio poden-se detectar tres situacións:
  • Que o activo circulante sexa case o dobre que o exixíbel a curto prazo. Situación correcta. A empresa non ten problemas de liquidez a curto prazo.
  • Que o activo circulante sexa bastante menor que o dobre do exixíbel a curto prazo. Situación preocupante. A empresa pode ter problemas para facer frente aos pagamentos e polo tanto facer suspensión de pagamentos.
  • Que o activo circulante sexa bastante maior que o dobre do exixíbel a curto prazo. Esta situación tamén é preocupante, xa que xeralmente significa que a empresa ten máis activos a curto prazo dos que necesita, e polo tanto non obtén por eles a rendibilidade suficiente.
• Os capitais próprios deberán ascender ao 40% ou 50% do total do pasivo. Esta porcentaxe de capitais é a necesária para que a empresa estea o suficientemente capitalizada e non teña que recorrer excesivamente ao endebedamento. Ao igual que no caso anterior poden-se tirar unha série de conclusións:
  • Se os fundos próprios representan entre o 40% e o 50% do total do pasivo. Situación correcta. A empresa está o suficientemente capitalizada.
  • Se os capitais próprios representan menos do 40% do pasivo. Situación preocupante. A empresa está descapitalizada e excesivamente endebedada, falta-lle capital e sobran-lle débedas.
  • Que os capitais próprios representen máis do 50% do pasivo. Posibelmente a empresa ten un capital excesivo e o estea infrautilizando.

No que atinxe á primeira condición, estima-se que, se os valores están dentro destes parámetros, a empresa non ten por que ter problemas de liquidez, xa que parte ou todas as existéncias están financiadas con recursos permanentes; ou o que é o mesmo, entre o que dispón en caixas e bancos e o que lle deben a curto prazo. Fai frente ao pasivo circulante sen ter que desfacer-se de existéncias.

A segunda condición mide se a empresa está ou non moi endebedada.

No exemplo que vimos ao princípio deste apartado, a empresa presenta a seguinte situación:

• Ten problemas de liquidez e pode facer suspensión de pagamentos, xa que o activo circulante (42 %) é menor que o pasivo circulante (58 %).
• Está descapitalizada, ou sexa excesivamente endebedada, xa que os capitais próprios (29 %) son moito menores que a metade do pasivo.

Para evitar a suspensión de pagamentos a empresa deberia:

• Aumentar os capitais próprios para reducir o elevado endebedamento.
• Mellorar a relación entre activo circulante e exixíbel a curto prazo para solucionar os problemas de liquidez.

Representacións gráficas

Coa representación gráfica chega-se ás mesmas conclusións que co cálculo de porcentaxes, pero permite obter unha visión máis clara dos problemas.

Partindo dun rectángulo dividido en duas partes iguais e considerando que a altura do rectángulo é 100, xa se poden introducir as porcentaxes calculadas. Seguindo co exemplo anterior:

Fixo 58%		Non exixíbel 29%
		Exixíbel LP 13%
		Exixíbel CP 58%
Existéncias 23%
Realizábel 11%
Dispoñíbel 8%

As conclusións son as mesmas que no cálculo de porcentaxes pero, fixando-nos no cadro, ve-se a primeira vista como o activo circulante (existéncias + realizábel + dispoñíbel) é inferior ao pasivo circulante ou exixíbel a curto prazo, incumprindo claramente o primeiro princípio exposto con anterioridade, o cal, como xa dixemos, antecipa os problemas de liquidez que debe de padecer a empresa.

No que atinxe ao segundo princípio, ve-se tamén no gráfico como o non exíxibel ou fundos próprios son moi inferiores ao 40% do total do pasivo, e polo tanto a empresa está excesivamente endebedada.

É interesante, cando se fai a análise dunha empresa, comparar os estados patrimoniais ao longo de polo menos os tres últimos anos, para ver como evolucionan os principais grupos patrimoniais no tempo.

Cálculo de rátios

A análise económico-financeira dunha empresa através dos rátios é o instrumento máis utilizado. Un rátio ou índice non é máis que un número expresado en termos doutro que se toma por unidade.

Estes índices permiten comparacións que non é posíbel facer mediante cifras absolutas. Dicer, por exemplo, que unha empresa A obtivo uns benefícios de 10 millóns de pesetas, en tanto que outra B da mesma rama obtivo 50 millóns, sen saber o activo que investiu cada unha para obter estes benefícios, non nos di nada. Porén, se falamos de rendibilidade, si nos é posíbel facermos un xuízo comparativo.

Os rátios son pois uns instrumentos de análise que non substitúen o xuízo do analista pero que axudan a formá-lo.

Apesar de que a cada rátio se lle asigna un valor estándar, estes son orientativos, e como tal debemos tomá-los. Ademais de comparar un rátio co seu valor estándar, debemos compará-lo:

• Cos da mesma empresa nun período de tempo anterior, para ver como vai evolucionando.
• Cos dunha empresa do mesmo sector, outros sectores ou os rátios xerais da economia.

Para a análise económico-financeira dunha empresa através dos rátios, utilizan-se tanto dados extraídos do balanzo como da conta de resultados.

Imos dividir a análise entre económica e financeira, facendo referéncia por último á información extraída da conta de resultados que xa de seu ten releváncia.

Análise económica

O obxectivo da análise económica dunha empresa é determinar a rendibilidade desta.

Desde un ponto de vista puramente económico, o fin principal dunha empresa é maximizar a rendibilidade dos capitais investidos nela, quer dicer, non se trata de maximizar os benefícios, senón a relación existente entre os benefícios obtidos e os capitais investidos nela.

Exemplo: Duas empresas, A e B. A empresa A obtén uns benefícios de 100 e a empresa B uns de 200. En aparéncia a empresa B ten uns mellores resultados ou é máis atractiva que a empresa. Mais imos coñecer os capitais investidos en cada unha delas para estabelecer a relación. Supoñamos que na empresa A se investiron uns capitais de 200 e na empresa B de 800 unidades monetárias; entón vemos que a empresa A é máis rendíbel que a empresa B, xa que a relación “benefícios / capitais investidos “ é menor. Segundo os dados do exemplo anterior, por cada 100 unidades investidas na empresa A poden-se obter 50 de rendas, mentres que na empresa B só se obteñen 25 unidades.

Esta é a expresión matemática da rendibilidade:

Benefício total Rendibilidade =   Capitais investidos

O significado desta expresión é a cantidade de benefícios obtidos por cada peseta investida. Normalmente esta expresión reflecte-se en porcentaxe, para o que abonda con multiplicar a expresión anterior por 100. Disto resulta:

Benefício total   R = x 100   Capitais investidos

Aplicando só datos do exemplo anterior resultaria:

Empresa A:

100   R = x 100 = 50%   200

Empresa B:

200   R = x 100 = 25%   800

Vemos como na empresa A por cada 100 pesetas investidas se obteñen 50 de benefícios, mentres que na B só se obteñen 25 por cada 100 investidas, o cal marca claramente que a empresa A é máis rendíbel.

É importante distinguir entre tres clases distintas de rendibilidade: rendibilidade dos capitais totais, rendibilidade dos capitais próprios da empresa e rendibilidade do accionista.

A rendibilidade dos capitais totais ou rendibilidade económica (RE) relaciona os capitais totais existentes na empresa cos benefícios obtidos por esta. Neste caso utilizan-se os benefícios antes de intereses e impostos. Os dados para facer a fórmula obtemo-los da conta de resultados (benefícios) e do balanzo. Que o valor sexa máis alto valor indica que se utilizan menos recursos de activo para obter os benefícios.

A expresión matemática é a seguinte:

Benefício AII   Rendibilidade económica (%) = x 100   Capitais totais

A rendibilidade dos capitais próprios ou financeira (RF) relaciona a capitais próprios ou fundos próprios cos benefícios netos obtidos. Mide a rendibilidade do investimento dos proprietários da empresa. En princípio hai que partir de idea de que o financiamento externo debe ser o menos posíbel ainda a custa de reducir os benefícios sempre que a rendibilidade financeira aumente. Este rátio mide a rendibilidade propriamente dita, e é polo que os sócios miden a evolución do seu investimento.

A expresión matemática é a seguinte:

Benefício total   Rendibilidade financeira (%) = x 100   Capitais própios

A rendibilidade do accionista (RA) relaciona os benefícios repartidos como dividendos cos capitais realmente achegados polos sócios.

A expresión matemática é a seguinte:

Dividendo   Rendibilidade accionista (%) = x 100   Cap. desembolsado + prima de emisión

Un exemplo. Supoñamos unha empresa que ten un valor de 370 investidos en bens de activo. O financiamento deses bens fixo-se da seguinte forma: 230 con capitais próprios entre capital social, prima de emisión e reservas; 100 con recursos alleos e 40 cos benefícios obtidos no ano. O balanzo é o seguinte:

Activo		Pasivo
Circulante	150	Capital social	90
Imobilizado	230	Reserva Prima de Emisión	30
		Reservas	110
		Recursos alleos	100
		Benefícios	40
Total	370	Total	370

O beneficio repartiu-se da seguinte forma:

Dividendo	25
Reservas	9
Impostos	6
Total	40

Os rátios económicos que miden a rendibilidade desta empresa serian:

a) Rendibilidade económica

40   Re = x 100 = 10,81%   370

O que significa que por cada 100 pesetas investidas en activos obtiveron-se 10,81 de benefícios.

b) Rendibilidade financeira

40   Rf = x 100 = 17,39   230

O rátio anterior significa que por cada 100 pesetas que os sócios investiron na sociedade obtiveron unha rendibilidade de 17,39 pesetas.

c) Rendibilidade do Accionista

25   Ra = x 100 = 20,83%   90 + 30

Este rátio mide o que percebe cada accionista por cada 100 pesetas investidas.

En calquera dos casos o importante é facer o seguimento das rendibilidades durante vários anos para poder facer un diagnóstico, xa que un ano por si só non di nada, pois os resultados dun ano poden-se deber a causas extraordinárias.

Análise financeira

A análise económica dunha empresa está intimamente ligada á financeira. Segundo optemos por unha forma ou outra de financiamento, pode conducir a un incremento ou unha diminución da rendibilidade financeira, que en definitiva é o que interesa aos sócios ou proprietários.

Através da análise financeira medimos a liquidez, solvéncia ou autonomia dunha empresa. A análise financeira responde a preguntas tais como:

• Cal é a capacidade da empresa para facer frente ás suas débedas?
• Cal é o grao de endebedamento da empresa?

Ainda que, como dixemos, os aspectos económicos e financeiros dunha empresa van intimamente ligados, poden ser frecuentes os casos en que unha empresa en situación económica boa estea apurada desde o ponto de vista financeiro, e viceversa.

Supoñamos unha empresa co balanzo seguinte:

Activo		Pasivo
Imobilizado	80	Capitais próprios	20
Realizábel	15	Exixíbel a longo prazo	10
Dispoñíbel	5	Exixíbel a curto prazo	40
		Benefício	30
Total	100	Total	100

Se examinamos a situación económica da empresa, vemos que é moi boa. A rendibilidade dos capitais próprios é do 150%. Sen embargo, desde o ponto de vista financeiro, a situación é pésima, xa que a curto prazo vencen-lle compromisos por valor de 40; para facer frente a estes só dispón de 5 imediatamente (dispoñíbel), e 15 que pode realizar en breve prazo (realizábel). Para afrontar esta situación ten que vender parte do seu imobilizado, co cal reduce a capacidade de produción futura e polo tanto a rendibilidade económica. Tamén pode chegar a acordos cos provedores para pagar en prazos máis longos ou recorrer a un crédito, mais estas situacións, se non se prevén, poden levar á empresa por maos vieiros.

Tamén se pode dar o caso contrário. Unha empresa cunha desastrosa situación económica e con boa estrutura financeira, situación esta que é pouco duradeira.

Para analisarmos a situación financeira dunha empresa existen múltiples rátios segundo queiramos aprofundar máis ou menos na análise. Neste caso, imo-nos centrar nos 4 máis utilizados, os cais xa nos dan unha idea bastante clara da situación financeira e polo tanto de certas medidas que se deben tomar. Son os seguintes:

Rátio de garantia

O rátio de garantia mide a capacidade da empresa de facer frente ás suas obrigas desde o ponto de vista patrimonial.

A expresión matemática é:

Activo total Garantia =   Pasivo exixíbel

Para ser máis rigorosos na análise, recomenda-se utilizar o activo real en vez do total, quer dicer, eliminar do activo total o activo fictício, ou sexa, aqueles gastos como os de constitución que contabelmente se situan no activo pero que na prática non teñen contrapartida tanxíbel, isto é, non se poden nen embargar nen vender.

Recomenda-se que o valor deste rátio estea comprendido entre 1,5 e 2,5. Canto maior sexa a diferenza entre o activo real e o pasivo exixíbel máis solvente será a empresa. Se se aproxima á unidade quer dicer que os valores do numerador e do denominador son praticamente idénticos, o que significa que case todo o activo está financiado con recursos alleos. Se é inferior a 1, significa que as débedas son maiores que o activo real, ou, o que é o mesmo, que nen vendendo todo o seu património lle chega para pagar as débedas, isto implica quebra técnica.

Rátio de liquidez ou solvéncia

Mide o grao de cobertura do activo circulante con respeito ao pasivo ou exixíbel a curto prazo. Canto maior sexa o rátio, máis seguridade hai de afrontar as débedas a curto prazo.

Define-se:

Activo circulante Liquidez =   Pasivo circulante

O seu valor ideal depende do sector económico no que opere a empresa. Como regra xeral admite-se unha oscilación entre 1,5 e 2.

Se o valor é moi inferior a 1,5, e sobre todo inferior a 1, significa que a empresa non ten activos suficientes a curto prazo para facer frente ás débedas contraídas no mesmo prazo, o que implica suspensión técnica de pagamentos.

Rátio de tesouraria

A función deste rátio é comparar as débedas a curto prazo coas partidas do activo circulante que son total ou case totalmente líquidas.

A expresión matemática é a seguinte:

Dispoñíbel + Realizábel Tesouraria =   Pasivo circulante

Non existe un valor ideal para este rátio, pero recomenda-se que o seu valor se aproxime á unidade, de xeito que as obrigas de pagamento a curto prazo queden cobertas, co que a empresa ten dispoñíbel en caixas e bancos máis o que pode facer líquido nun prazo curto de tempo, através da venda das existéncias.

Se unha empresa ten un rátio de liquidez correcto, pero un rátio de tesouraria moi reducido, pode ter perigo de suspender pagamentos, xa que nalguns sectores as existéncias son moi difíceis de facer líquidas.

Rátio de endebedamento

Define-se:

Pasivo exixíbel Endebedamento =   Total pasivo

Mide a proporción entre as débedas da empresa e o total do pasivo. O valor do rátio recomenda-se que se situe entre 0,4 e 0,5, quer dicer, que o pasivo exixíbel sexa máis ou menos a metade do total do pasivo. Se é moi superior, a empresa está fortemente endebedada coa conseguinte perda de autonomia frente a terceiros.

Hai outro dato que influe na situación financeira dunha empresa e que matiza en certa manera os rátios de tesouraria e liquidez. Trata-se do ciclo de maduración ou ciclo de caixa.

Ciclo de maduración ou ciclo de caixa

O ciclo de maduración ou ciclo de caixa é o prazo, en dias, que transcorre entre que se compran as matérias primas até que se cobran dos clientes, pasando por produción, armacenamento e venda. Isto significa que nunha empresa, normalmente, existe un período no ciclo no que o único que fai é investir fundos (compra de matérias primas, soldos, outros gastos, etc.), até que ao final do ciclo empeza a recuperar co pagamento de clientes.

Se se trata dunha empresa comercial, ao non ter produción, o ciclo comeza cos stocks de produtos rematados. Nas empresas de servizos esta análise non se pode facer xa que non teñen stocks.

Segundo o ciclo de caixa sexa positivo ou negativo as necesidades de tesouraria son distintas. Cando o prazo de pagamento á provedores é maior que o tempo que se tarda até cobrar dos clientes e, polo tanto, o ciclo de caixa é negativo, non é tan grave que o rátio de tesouraria sexa incorrecto, xa que a empresa fináncia o ciclo cos provedores. O caso contrário significa que tes que ter un rátio correcto se non queres que surxan problemas.

O ciclo de caixa calcula-se:

Ciclo de Caixa	=	Nº de dias de armacenamento de matérias primas	+	Nº de dias de armacenamento de produtos en curso	+	Nº de dias de armacenamento de produtos rematados	+	Prazode cobro a clientes	+	Prazo de pagamento a provedores

Os rátios calculan-se:

Prazo de armacenamento das matérias primas:

Prazo de Stock de matérias primas   armacenamento de = x 365 dias matérias primas Compras

Asi calculamos o número de dias que, como média, están armacenadas as matérias primas.

Prazo de armacenamento dos produtos rematados ou existéncias:

Prazo de Stock de productos rematados   armacenamento dos = x 365 dias productos rematados Custo das vendas

Neste caso dividimos os stocks polo custo das vendas, xa que nestes stocks están valorados os prezos de custo. Para calcular o custo das vendas, existe un método indirecto de facé-lo, que, mália non ser preciso ao cento por cento, está maioritariamente aceitado. Á variación de existéncias (existéncias iniciais - finais) suma-se o valor das compras.

Prazo de cobro:

Clentes + Efeitos comerciais a cobrar   Prazo de cobro = x 365 dias   Vendas

Asi calculamos o número de dias que, como média, tardan os clientes en lle pagaren á empresa.

Prazo de pagamento:

Provedores   Prazo de pagamento = x 365 dias   Compras

Através deste rátio calculamos o número de dias que, como média, a empresa tarda en lles pagar aos clientes.

Unha vez calculados todos estes rátios, podemos calcular o ciclo de caixa dunha empresa. Supoñamos o exemplo seguinte. Unha empresa facilita-nos os seguintes dados:

Número de dias de armacenamento das matérias primas	28
Número de dias que dura a produción	20
Número de dias de armacenamento dos productos rematados	30
Prazo de pagamento a provedores	15
Prazo de cobro a clientes	60

Con estes dados, o ciclo de caixa seria:

28 + 20 + 30 + 60 - 15 = 123 dias

Co cal, esta empresa tarda 123 dias entre os primeiros desembolsos de explotación e os cobros dos clientes, o que implica que ten que ter unha boa situación de tesouraria se non quer chegar a unha suspensión de pagamentos.

No exemplo que poñemos a continuación a situación é a inversa. Supoñamos que estes son os dados que facilita un supermercado; neste caso non hai produción, unicamente armacena os produtos:

Número de dias de armacenamento dos productos rematados	15
Prazo de pagamento a provedores	45
Prazo de cobro a clientes	00

Neste caso, o ciclo de caixa é:

15 - 45 = - 30 días

Dado que o ciclo de caixa é negativo, obtén-se máis financiamento dos provedores do que se necesita, co cal, ainda que os rátio de tesouraria e solvéncia non estean dentro dos límites recomendados, non haberia problemas de liquidez na prática, ao pagaren os clientes antes de rematar os prazos de pagamento a provedores.

A conta de resultados

Até o de agora, para a análise económico-financeira dunha empresa, só utilizamos os resultados (benefícios ou perdas) da conta de resultados. Porén, cando queremos estudar a situación dunha empresa, é importante analisarmos outros dados que se reflecten na conta de resultados e que nos din a riqueza que pode xerar unha empresa.

Duas empresas coas mesmas vendas poden ter contas de resultados ou explotación totalmente distintas. Unha pode ter uns gastos en compras moi elevados, co cal a maior parte dos ingresos leva-na os provedores, mentres que outra gasta pouco en compras, polo que a maioria dos ingresos quedan na empresa. Necesitamos, polo tanto, un dado homoxéneo que nos permita facer comparacións. Este instrumento contábel é o valor engadido.

O valor engadido podemo-lo definir como a riqueza xerada pola própria empresa. Calcula-se restando-lles aos ingresos totais da empresa as cantidades pagadas polas compras de matérias primas, matérias auxiliares...

O valor engadido distribue-se entre amortizar o capital, pagar-lles aos traballadores, pagar intereses e outras cargas financeiras, impostos e beneficios. Asi, a partir da conta de resultados, podemos elaborar o seguinte estado de resultados:

Vendas netas e outros ingresos	+	Subvencións á explotación			=	Valor da produción
Valor da produción	–	Compras netas	–	Gastos externos e de explotación	=	Valor engadido da Empresa
Valor engadido da empresa	–	Gastos de persoal			=	Resultado bruto de explotación
Resultado bruto de explotación	+	Ingresos financeiros	–	Gastos financeiros	=	Resultado das actividades ordinárias
Resultado das actividades ordinárias	+	Benefícios de inmobilizado e ingresos excepcionais	–	Perdas de inmobilizado e gastos excepcionais	=	Resultado antes de impostos
Resultado antes de impostos	–	Imposto de sociedades			=	Resultados despois de impostos (Benefícios ou perdas)

Con esta clasificación vemos como vai afectando cada unha das partidas ao resultado da empresa. Nesta distribución ve-se claramente como o valor da produción dunha empresa non é un dado tan significativo para o seu estudo; xa que, se ten un valor de produción alto, pero ao mesmo tempo ten un gasto en compras tan alto que dea como resultado un valor engadido negativo, a empresa encontra-se nunha situación crítica, pois non dispón de fundos para facer frente ao resto dos gastos. Se, pola contra, o resultado negativo se produce en resultado de actividades ordinárias, terá a empresa que ver como influe a forma de financiamento utilizado no resultado da empresa, pois ao mellor ten que reducir débedas e aumentar fundos próprios para regularizar a situación.

Pode acontecer que a empresa nese ano vendera algun imobilizado ou tivera un ingreso ou gasto extraordinário forte que afectase de forma notória a conta de resultados e se incrementase ou diminuíse moito o resultado antes de impostos. Como é normal, isto non se debe ter en conta cando analisamos a traxectória dunha empresa, xa que normalmente o resultado desaparece coa causa que o provoca, a cal normalmente só se produce nun exercício.