As rendas do capital aumentaron á conta da redución das rendas do traballo: os recortes de impostos que beneficiaron primordialmente aos ricos e superricos supuxeron reducións moi salientábeis dos servizos públicos do Estado do Benestar tales como sanidade, educación e outros servizos utilizados polas clases populares.

 Na maioría de países de ambos os lados do Atlántico Norte non existe plena conciencia entre a poboación da extraordinaria concentración de riqueza existente nestes países, resultado da aplicación de políticas neoliberais por parte dos seus gobernos nos últimos trinta anos, desde comezos do período neoliberal nos anos oitenta até agora.

 A desregulación dos mercados, incluíndo os financeiros (que significou que as rendas superiores de tales sociedades e as súas institucións financeiras, como os bancos, non teñan limitacións nos seus comportamentos especulativos) e dos laborais (forzando un descenso dos salarios e da protección social, levando un descenso das rendas do traballo co consecuente aumento das rendas do capital, do cal derivan as rendas os sectores máis podentes da sociedade), así como as baixadas de impostos (que beneficiaron predominantemente a tales sectores máis podentes), facilitou unha concentración das rendas e da propiedade que alcanzou un nivel que non se viu desde principios do século XX. A abafadora evidencia (que non é doada de obter, pois os ricos e superricos teñen unhas contas moi pouco transparentes) mostra que se alcanzou unha concentración tal que está afectando negativamente a vida económica e a vida política de tales países. Vexamos primeiro os datos.

 En EEUU, o investigador que estudou máis tal fenómeno é o profesor G. William Domhoff, que documentou como naquel país o 1% da poboación (os superricos) posúe o 43% de todos os activos financeiros, é dicir accións (38%), valores (60%) e participacións (62%). En realidade, se engadimos os ricos aos superricos, vemos entón que o 10% da poboación posúe o 90% de tales activos e máis do 80% de toda a propiedade inmobiliaria (excepto as casas onde as persoas viven). Tal como o profesor Domhoff conclúe, “o 10% da poboación posúe o país: son os propietarios de EEUU”.

 Un indicador desta concentración da riqueza e das rendas que dela derivan é o enorme crecemento do consumo de luxo. A venda da versión máis cara e exclusiva do automóbil Mercés-Benz alcanzou niveis nunca vistos antes. Como sinalaban as páxinas económicas do The New York Times (03.08.11) “o consumo de luxo disparouse”, sinalando a venda record de gravatas de 250 dólares, aneis de ouro e diamantes de 10.000 dólares, e toda unha gama de produtos de luxo fóra do acceso da poboación normal e corrente (ver o artigo de Paul Street titulado ‘The Filthy Rich’ en Z Magazine, outubro de 2011) algo semellante ocorre en Europa. A venda de coches Soportal aumentou un 45% desde o ano pasado e unha porcentaxe semellante de Rolls-Royce. En ambos os lados do Atlántico o número de superricos está crecendo. E a riqueza de cada un está crecendo.

 Mentres esta enorme concentración das rendas e da propiedade orientada cara a un consumo de luxo foi acontecendo, a masa salarial, que mide as rendas do traballo, foi diminuíndo en ambos os lados do Atlántico como porcentaxe das rendas totais do país e, paralelamente, a pobreza foi aumentando.

 A extensión deste fenómeno de polarización da sociedade non está pasando desapercibida. Pero a poboación non é plenamente conciente do elevado grao de concentración da riqueza. Así, cando a canle de televisión público de EEUU (P.B.S.) emitiu o documental Land of the Free, Home of the Poor (16.08.11) mostrando a enorme disparidade da propiedade, houbo unha sorpresa xeneralizada. Segundo unha enquisa entre unha mostra representativa da poboación estadounidense, o 90% de tal poboación cría que o 20% da poboación (os superricos, os ricos e os grupos de profesionais de renda alta) posuían o 60% da riqueza daquel país. A concentración da riqueza, porén, é moito máis acentuada do que a poboación asume: o 10% (ricos e superricos) teñen máis do 90% da riqueza.

Por que esta concentración é un problema?

 A sabedoría convencional (que é a sabedoría promovida pola estrutura de poder) subliña que tal concentración da riqueza non supón ningún problema. Antes ao contrario, tal sabedoría promove a idea de que os ricos e os superricos están alí, arriba, na cúspide económica e social, porque o gañaron. Asumen que o mérito é o que os levou ao lugar privilexiado que agora ocupan.

 Pero como ben sinalou o superrico Warren Buffet (o superrico máis odiado polos superricos naquel país), iso non é certo. A gran maioría de superricos nin proceden das clases populares, nin están aí debido ao mérito. Esta realidade, queda documentada nos traballos realizados polo Premio Nobel de economía Herbert Simon que claramente documentou que o que se chama capital social (é dicir as redes de contactos establecidos desde a escola até a vida adulta e o ambiente de privilexio ou falta de privilexio que un ten na súa vida) explica o 90% das rendas que as persoas reciben. Por iso é polo que tal autor sinala que cómpre un imposto dun 90% ás rendas superiores para alcanzar a tan aludida e promovida igualdade de oportunidades, é dicir, que todos os cidadáns teñan a mesma oportunidade de chegar ao cume onde están os superricos.

 Toda a evidencia empírica mostra que a enorme concentración das riquezas e das rendas que vimos nos últimos 30 anos se debe ao desenvolvemento dunhas políticas públicas neoliberais que favoreceron aos ricos e superricos á conta de todos os demais. Como ben sinala John Weeks no seu artigo ‘Mean, Median and Mode of Impoverishment: Why to Occupy Wall Street’ (en Social Europe (17.10.11) máis do 50% das rendas superiores derivadas do crecemento económico ocorrido no período 1993-2007, foi ao 1% tope da poboación en EEUU.

 Esta concentración a favor dunha minoría faise á conta da maioría, tal como mostran os seguintes datos. As rendas do capital aumentaron á conta da redución das rendas do traballo: os recortes de impostos que beneficiaron primordialmente aos ricos e superricos supuxeron reducións moi salientábeis dos servizos públicos do Estado do Benestar tales como sanidade, educación e outros servizos utilizados polas clases populares; a falta de protección ambiental débese á resistencia das grandes empresas a pagar os custos de eliminar a contaminación que crean; a súa enorme influencia sobre os Estados explica que estes apoien a ditaduras que non permiten a sindicación dos traballadores; a súa enorme influencia sobre os Estados e sobre as institucións internacionais (tales como o FMI, o Banco Mundial, a Comisión Europea, o BCE e a OCDE) explica tamén que se estean impondo políticas que, favorecendo os seus intereses, están danando enormemente o benestar da poboación; a súa influencia sobre os Estados explica tamén as enormes vantaxes fiscais e axudas públicas que reciben dos Estados (como o rescate dos bancos realizado con diñeiro público), á vez que se opoñen ao aumento do gasto público, incluíndo o gasto público social, que beneficia ás clases populares; e, tal influencia explica tamén que na Unión Europea se estean debilitando os dereitos laborais e sociais.

 Noutras palabras tales sectores podentes (que representan minorías moi reducidas da poboación) viven mellor á conta de que outros, a maioría, vivan peor. Esta é a definición do que se chama explotación, termo que nunca aparece na narrativa dos medios de información, moitos deles posuídos polos superricos e ricos que prefiren promover a explicación que atribúe o seu estatus e poder ao mérito persoal.

A xustificación da situación actual. Os ricos son os que crean riqueza

 A xustificación das políticas públicas neoliberais que favorecen aos superricos e ricos é que eles son os que invisten e crean riqueza e emprego. Por iso é polo que o xeito en que a narrativa oficial os define é “emprendedores”. Agora ben, como ben sinala o economista da Universidade de Cambridge Ha-Joon Chang no seu excelente libro 23 things they don’t tell you about capitalism (23 cousas que non lle dixeron sobre o capitalismo) o nivel de riqueza e benestar dun país non depende da concentración da riqueza, senón de como se utiliza tal riqueza. Cando son os propios ricos e superricos son os que deciden primordialmente como se utiliza a riqueza, a sociedade ten problemas graves. O superrico e rico inviste, non para crear emprego, senón para conseguir máis diñeiro. E como que pode sacar máis diñeiro (é dicir, a rendibilidade do capital) das actividades especulativas (que non crean emprego) que dos investimentos produtivos (a economía real que produce bens e servizos), resulta que se crea moi pouco emprego. Por iso é polo que Ha-Joon Chang sinala que o que debe guiar a utilización de tal riqueza, evitando os seus usos non sociais, é a cidadanía a través do Estado.

 E a proba diso é evidente. Cando o capital estivo altamente regulado e as diferenzas de renda e riqueza entre as clases sociais eran moitos menores que agora (1945-1980) resultado de políticas redistributivas realizadas polos Estados, a riqueza global e o benestar social creceu moito máis rapidamente que non o período neoliberal (1980-2011) cando o capital, e moi en especial o financeiro, puido facer o que quixese. A Gran Depresión é resultado diso (...).

Consecuencias desta concentración das riquezas

 Esta concentración da riqueza e das rendas é negativa desde o punto de vista económico, social e político.

 Desde o punto de vista económico, a evidencia científica mostra que cando hai maior concentración das rendas en mans dunha minoría hai maior endebedamento entre a maioría, e un sector financeiro desorbitado que debilita a economía produtiva.

 Desde o punto de vista político tal concentración vicia e limita a democracia, pois poder financeiro e económico quere dicir poder político. Hoxe estamos vendo como os Estados están tomando decisións altamente impopulares debido á excesiva e nociva influencia dos ricos e superricos (chámaselles capital financeiro) sobre os seus Estados.

 Esta influencia política excesiva crea unha deterioración social das clases populares e unha perda de lexitimidade das institucións políticas. As crecentes mobilizacións en gran parte dos países é unha resposta a esta situación.

[Artigo tirado do blog do autor, do 7 de novembro de 2011]