De se crear, o Fondo Monetario Europeo (FME) aplicaría as mesmas receitas desastrosas que utilizou o Fondo Monetario Internacional no contexto das crises dos últimos 20 anos. O apoio irá condicionado á aplicación de esquemas pro-cíclicos, coa súa secuela de privatizacións, contención salarial e recortes no gasto social. Todo iso para sacrificar a economía real no altar do capital financeiro, agravando a destrución de capacidade instalada e a perda de empregos.

Cando naceu o euro, o vaticinio era que non sobreviviría a súa primeira crise. Mentres as cousas marcharon ben para a economía mundial, o euro medrou e o seu papel como unidade de reserva e pagamentos internacionais fortaleceuse. Hoxe máis da cuarta parte das reservas dos bancos centrais do mundo está en instrumentos denominados en euros e, por primeira vez na súa historia, a emisión de bonos en euros excedeu á de dólares estadounidenses.

O problema das economías capitalistas é que mentres as cousas marchan ben é precisamente cando se están xestando os problemas. E agora que estamos na peor crise desde a gran depresión todo está preparado para ver se aquel prognóstico sobre o euro era acertado ou non.

A crise chegou a Europa por moitas canles, pero non parecía unha ameaza para o euro ata que se perfilou a posibilidade dunha moratoria sobre a débeda soberana grega. O certo é que Grecia puido colocar débeda soberana a menor custo pertencendo á esfera do euro porque os investidores sempre pensaron que Alemaña acabaría apoiando a economía grega. Pero agora que Atenas ten dificultades para enfrontar vencementos e o servizo da súa débeda e que Alemaña non quere recoller a factura, veñen á memoria todas as debilidades fundacionais da divisa da eurozona.

A creación do euro significou para os membros da eurozona unha perda de soberanía en materia de política monetaria e cambiaria. O gañador foi o Banco Central Europeo (BCE), unha institución financeira autónoma que non rende contas a ninguén. O BCE controla desde entón a taxa de xuros e a política monetaria para a eurozona. O esquema macroeconómico europeo tamén impón límites ao gasto público, pasando así a controlar a política fiscal.

Pero a eurozona non conta cun mecanismo que permita transferencias fiscais entre os seus membros. Esa é a principal diferenza co sistema da Reserva Federal en Estados Unidos. Por ese motivo, a eurozona esixe unha férrea disciplina macroeconómica, mesma que non se cumpriu na práctica. Nin o tope de endebedamento (60 por cento do PIB), nin o do déficit fiscal (3 por cento do PIB) foron acatados por moitos dos integrantes da eurozona, o que leva a dúas reflexións.

Primeiro, a política macroeconómica da eurozona e da Unión Europea no seu conxunto foi concibida no momento máis intenso da expansión neoliberal. Neses anos dominaba a visión segundo a cal a mellor política macroeconómica era a que non interviña en nada. Por esa razón, pensábase que as regras do tratado de Maastricht e do Pacto de estabilidade e crecemento eran máis que suficientes para manter non só a disciplina individual, senón unha credibilidade ben cimentada para a nova divisa.

Hoxe a crise desmente esas crenzas e revela que se necesita unha política macroeconómica contra-cíclica. A moralexa é que se quere sobrevivir no longo prazo, a Unión Europea debería redeseñar o seu marco de política macroeconómica, restituíndo flexibilidade e eliminando a subordinación aos ditados do capital financeiro. Iso require dunha sacudida política e social de primeira magnitude.

A segunda reflexión ten que ver coa supervivencia do euro. O capital financeiro europeo teme pola saúde da súa divisa emblemática. Non é un segredo que varios dos máis grandes fondos de coberturas (hedge funds) están apostando pola caída do euro, ou polo menos á súa nivelación á vez co dólar estadunidense. Por iso o eixo financeiro da eurozona considera urxente deter o colapso da economía grega e evitar o contaxio a outros países da conca do Mediterráneo. Porén, non lle é doado armar un paquete de salvamento con transferencias de fondos e garantías para os acredores destes países.

A solución que se perfila é a creación dun Fondo Monetario Europeo (FME) para facer valer as regras e disciplinar aos membros da eurozona. O grave é que o FME aplicaría as mesmas receitas desastrosas que utilizou o Fondo Monetario Internacional no contexto das crises dos últimos 20 anos. O apoio irá condicionado á aplicación de esquemas pro-cíclicos, coa súa secuela de privatizacións, contención salarial e recortes no gasto social. Todo iso para sacrificar a economía real no altar do capital financeiro, agravando a destrución de capacidade instalada e a perda de empregos. Peor aínda, estaranse sentando as bases para crises futuras de maior intensidade.

O arranxo monetario europeo é disfuncional polo marco neoliberal da súa política macroeconómica. Para o capital financeiro na eurozona, a supervivencia do euro é vital para a continuidade da Unión Europea neoliberal. Para os pobos de Europa, o que está en xogo é a existencia dunha sociedade máis solidaria e xusta. A unión monetaria é un instrumento para lograr ese obxectivo, non para beneficiar ao capital financeiro.

[Artigo tirado do xornal mexicano ‘La Jornada’, do 10 de marzo de 2010]