O rescate de Irlanda por parte da Unión Europea puxo de actualidade novamente o problema da débeda soberana. Ese rescate, lonxe de acougar os ánimos, debilitou aínda máis a xa de seu fráxil posición de Portugal e o Estado español.

 O Reino de España ten a dubidosa honra de ser o primeiro estado en se arruinar. Aconteceu en 1557 durante o reinado de Felipe II. Ademais, segundo un traballo publicado por Reinhart e Rogoff, é o país que máis veces crebou: 1557, 1575, 1596, 1607, 1627, 1647, 1809, 1820, 1831, 1834, 1851, 1867, 1872 e 1882. Nesta relación, os autores non consideran creba a da II República española ao finalizar a guerra, aínda que os vencedores non se fixeron cargo das débedas do Goberno lexítimo. En calquera caso, investir en débeda española foi unha operación arriscada ao longo da historia. Todo parece indicar que este milenio comezará cunha nova bancarrota.

Rescate ou bancarrota?

O rescate de Irlanda volveu poñer enriba da mesa o problema da débeda soberana. Parece que os investidores internacionais deixaron de lado a Portugal e dirixen as súas baterías contra o Reino de España. Un repaso á bancarrota de Islandia e ao rescate de Irlanda pode dar algunhas claves do que está ocorrendo nestes momentos co Estado español. O caso de Grecia, aínda que provocou a enxurrada de plans de rescate, é en certa forma diferente, xa que o Estado grego acumulaba problemas que a crise económica puxo ao descuberto.

Islandia.

Ao principio da crise financeira internacional, Islandia foi o primeiro país que crebou. Os bancos inflaran unha gran burbulla e, cando estalou, o Goberno optou por asegurar os depósitos da cidadanía nos bancos; é dicir, o diñeiro nas contas correntes, pero non os investimentos que fixeran os seus propios cidadáns islandeses ou cidadáns doutros países. Posteriormente, organizou un referendo que ratificou a decisión de non devolver os investimentos falidos.

 Evidentemente, despois de declarar a creba e decidir que non devolvería os investimentos que xa non tiñan ningún valor, ninguén quería prestarlle diñeiro, así que recorreu ao Fondo Monetario Internacional (FMI), que lle outorgou un crédito co que saíu adiante. Tras uns inicios complicados, a economía está empezando a crecer, o Banco Central de Islandia está baixando os tipos de xuros e, o que resulta máis interesante de todo, os investidores internacionais están recuperando a confianza na economía do país nórdico, tal e como os famosos CDS indican. Estes instrumentos financeiros reflicten a percepción dos investidores sobre as posibilidades de que un país non poida devolver a súa débeda. No caso de Islandia pasaron de 600 cando estalou a crise a 285 en xullo deste ano, e continúan baixando.

A República de Irlanda.

 O caso de Irlanda é bastante parecido ao de Islandia aínda que, a diferenza desta, o Tigre Celta si está dentro da zona euro. De todos os xeitos, a maior diferenza é o camiño percorrido por ambos os estados tras o estalido da crise. Irlanda optou por asegurar todo tipo de activos bancarios, non só as contas correntes, senón tamén os investimentos. Desta forma, o Goberno de Irlanda salvou os seus amigos -empresarios e banqueiros- socializando as perdas, que se transformaron de privadas a públicas pola decisión do Executivo de Brian Cowen de asegurar todo tipo de investimentos. Así, de varias bancarrotas individuais chegouse a unha creba colectiva do Estado.

 Para facer fronte a estas garantías, o Goberno de Dublín tomou unha serie de medidas como as que a UE está impondo aos países que rescata: subida de impostos e recorte das prestacións sociais. Este tipo de políticas, no canto de estimular a economía, deprímena. E cunha economía deprimida dificilmente pódese facer fronte ás débedas, xa que con menos ingresos é máis difícil pagalas.

 Co paso do tempo as débedas vólvense máis pesadas e terminan por afogar a todo o mundo. Por exemplo, no caso da vivenda, aqueles con un crédito hipotecario e sen perspectivas de poder devolvelo intentan vender a casa; se a situación xeral é mala, moita xente intentará facer o mesmo empurrando os prezos da vivenda cara abaixo. Desta forma, en Irlanda neste momento os créditos hipotecarios nos que a casa vale menos que o diñeiro que se pediu para comprala son xa o 30% do total, o que significa que hai perdas latentes que tarde ou cedo se farán evidentes.

 A falta de crecemento económico e os síntomas evidentes de que a situación continuaba deteriorándose acabaron afundindo a Irlanda. É máis, a pesar de que Dublín acordou un rescate coa UE, os CDS continúan subindo, o que indica que os investidores internacionais non cren que o país poida devolver o crédito do rescate e están descontando que ao final haberá unha bancarrota cun importante recorte.

Reino de España.

Do «aquí non pasa ren» e os estímulos pasouse a seguir o camiño de Irlanda presionados pola UE: subas de impostos e recorte das prestacións sociais; máis tarde e con máis débedas que ao principio da crise. O Goberno do PSOE, no canto de incentivar as crebas daquelas empresas e bancos en bancarrota e retirar os activos malos de circulación, puxo en marcha o ventilador; é dicir, diluíu os activos malos entre os activos bos, comprometendo a todo o mundo. Este é, por exemplo, o caso de Cajasur, adxudicada a BBK e na que cada mes que pasa aumentan as perdas coñecidas. A estas alturas, os directivos da entidade biscaíña seguramente deixarían de abrir caixóns para evitaren máis desgustos.

 Ademais, do mesmo xeito que o Goberno irlandés, o Executivo de José Luis Rodríguez Zapatero non perde oportunidade para axudar os empresarios mentres predican austeridade. Así, o pasado venres, aproveitando o paso da Lei Postal polo Senado, o PSOE e o PP, que nisto de axudar os empresarios se poñen rapidamente de acordo, aprobaron unha emenda para axudar con 80 millóns de euros as autoestradas que viron reducido o tráfico a consecuencia da crise. Así mesmo, aprobaron uns créditos brandos para as empresas concensionarias desas autoestradas por un montante de 200 millóns de euros con cargo aos Orzamentos Xerais do Estado.

 Aos poucos, as bancarrotas privadas vanse transformando en bancarrota pública seguindo os vieiros de Irlanda. Desde Euskal Herria estamos pagando todas estes desatinos a través do Cupo.

A saída.

 Os que o teñen ben claro son os investidores internacionais: vanse. Segundo os últimos datos do Banco de España, os depósitos de non residentes caeron en 37.762 millóns en apenas medio ano, un 7%, e desde a crise grega de maio non deixaron de retroceder. Continuar coa política de axustes non traerá crecemento, nin emprego; só acumulará máis débedas e, tarde ou cedo, o Reino de España terá que se declarar en bancarrota.

 Á luz da experiencia islandesa, declarar unha creba e negociar cos acredores unha rebaixa no monto da débeda, un adiamento dos pagamentos ou ambas as cousas, pode resultar traumático a curto prazo, pero a medio prazo suporá un alivio para a actividade económica, para o emprego e para as economías domésticas. Ademais de ser un exercicio de soberanía. É posíbel que os acredores non queiran nin oír falar desa posibilidade, pero máis tarde ou máis cedo terán que aceptar certas perdas.

 A este respecto, Angela Merkel e Nicolas Sarkozy xa o deixaron moi claro no último cumio europeo, a finais de outubro, cando anunciaron que os investidores terán que asumir parte das perdas no caso de que algún membro da Unión Europea se declare en creba. Este anuncio desatou a nova crise de débeda, porque deixou claro a todo o mundo que o risco de perdas é real e que detrás non vai estar a UE para garantir todo o montante dos investimentos.

 Este novo posicionamento político ten varias consecuencias. Por unha banda, asumen implicitamente que os plans de rescate non fan máis que atrasar a creba dos países rescatados e que as políticas de axuste postas en marcha até o de agora non van cumprir os seus obxectivos, co que os principais posuidores de débeda, os bancos e empresas do Estado francés e Alemaña, non poderán recuperar parte dos seus investimentos.

 Por outra, definen a natureza do mecanismo permanente para facer fronte ás crises que están discutindo en Europa e do que pouco se sabe. Non parece que vaia ser un mecanismo para sortear crises futuras, senón máis ben para garantir a creba ordenada dun país da zona euro.

 Tendo tan claro que as políticas de axuste non solucionan o problema senón que o agravan, esa teimosía por manter as políticas de subas de impostos e recortes sociais só se entende como un intento de aproveitar a conxuntura económica para destruír todas as conquistas sociais do movemento obreiro europeo; como, tarde ou cedo, o capital terá que facer fronte a perdas nos seus investimentos, quere aproveitar o camiño para recortar os dereitos sociais, minimizar a protección social, debilitar o movemento obreiro e recortar a soberanía nacional dos países que integran a Unión Europea. Non falabamos de que se estaba construíndo a Europa do Capital? Pois iso é exactamente o que temos.

[Artigo tirado do xornal vasco ‘Gara’, do 1 de decembro de 2010]