O Foro Social Mundial (FSM), reunido esta semana en Brasil, ten a tarefa urxente de propor solucións alternativas para a crise mundial do capitalismo, e impulsar un control democrático da economía e o Estado en todo o planeta, segundo o activista filipino Walden Bello. Na súa novena edición, o FSM realízase desde o martes e ata este domingo na norteña cidade brasileira de Belém.

- No contexto da actual crise mundial, cal é a tarefa máis relevante do FSM?

Estamos nunha conxuntura histórica moi crítica, na que o capitalismo neoliberal se está esfarelar. Penso que o FSM é un sitio onde deberían ter lugar discusións moi serias, en termos de anticipar a probábel resposta do capitalismo global, así como impulsar alternativas á crise actual. Debemos pór realmente a tarefa do FSM no contexto da crise mundial, verdadeiramente masiva.

- Así que Belém será un escenario crucial para o futuro do FSM?

Abofé. Neste punto será fundamental para a sociedade civil mundial responder a esta crise, máis aló da clase de solucións para a estabilización que se están empezando a ver en Europa e Estados Unidos.

As elites capitalistas xa están indo máis aló do neoliberalismo de moitos xeitos, así que penso por unha banda que en Belém será realmente importante chegar a un consenso sobre a crise do capitalismo, e deberiamos ter discusións moi serias sobre como ir máis aló desas solucións. Penso que necesitamos propor alternativas desde dentro do sistema, como unha expansión da democracia social, por exemplo.

- Como pode o FSM chegar a semellante resposta e como pode desenvolvela?

En Belém necesítase identificar non só unha crise do neoliberalismo, senón unha crise do capitalismo. No modo de produción capitalista, as raíces da crise son dinámicas. A alternativa a iso é algo que necesitamos abordar seriamente.

Realmente necesitamos enmarcar as nosas respostas en termos de valores universais comúns, como a cuestión da xustiza e da equidade, crear unha alternativa que realmente se preocupe polo benestar da xente. Penso que o debate en Belém será moi crítico nese sentido.

En canto á implementación, hai que ser bastante innovadores. Necesitamos vincular solidamente o noso movemento en diferentes países, interactuando con respecto ás alternativas que se promoven. Pode non ser doado, mais este compartir experiencias e ideas e crear redes é algo no que o foro xogará un rol fundamental.

- Nos seus escritos, vostede parece evitar termos clásicos como "socialismo", "revolución" e afíns para describir á clase de sociedade á que aspira o FSM.

Non refugo tanto de articular a alternativa. (Queremos) democratizar a propiedade dos medios de produción. Xa sexa que un chame a iso socialismo ou democracia popular, ou socialismo democrático, do que un realmente está falando é dun control democrático da economía.

Necesitamos ollar a posíbel articulación de economías combinadas, con diferentes sistemas de propiedade dentro da economía, o que probabelmente incluirá empresas sociais, cooperativas, empresas privadas e estatais.

Esa é unha dimensión. Outra é a cuestión de volver centrarse na economía interna, no desenvolvemento económico nacional no canto de en os mercados exportadores. Estariamos falando sobre a importancia crítica da equidade, de mecanismos bastante fortes de ingresos e redistribución. E sobre unha alternativa ecoloxicamente sustentábel. Non quero usar o termo "socialismo" porque hai certas connotacións sobre de que se trata o socialismo que devolven a imaxe de Europa oriental.

- Hai algo similar a isto que estea ocorrendo en algures do mundo precisamente agora?

Estamos a ver esforzos coherentes con esta liña en varios países, certamente en Bolivia, Ecuador e Venezuela. Por suposto que cada proceso ten as súas propias particularidades e dinámica.

Eu diría que a medida que a crise vaia a máis -e penso que estamos nas etapas iniciais desta crise- os esforzos da xente van ir máis aló dos moi tradicionais mecanismos de estabilización agora en curso. Así que imaxino que veremos cada vez máis destes esforzos, polo control democrático e a participación.

- Neste proceso, os países en desenvolvemento asumen o liderado e o Norte industrializado queda atrasado?

Eu non diría iso. Penso que a xente aínda está aparvada pola crise, especialmente en Estados Unidos, Europa e Xapón. A crise móvese moi, moi rapidamente. Eu non desbotaría o xurdimento de movementos populares nestas áreas.

- Tamén está o risco de reaccións da dereita radical, como as de Francia e Italia.

Iso é de feito unha posibilidade. O que imos ver é tres posibilidades: unha radicalización cara á esquerda, unha radicalización cara á dereita -e este é un gran perigo no Norte, en lugares como Italia e Francia- ou simplemente a parálise. Así que non hai garantías de que as alternativas progresistas vaian medrar. Os progresistas, co seu coñecemento da sociedade e a súa estratexia, deben loitar pola súa hexemonía.

- Hai pouco vostede escribiu que a balanza global do poder se está a inclinar cara ao Sur en desenvolvemento.

O que quero dicir é que na última década vimos o debilitamento dos centros económicos tradicionais. Vimos que Estados Unidos ingresou nesta forma de capitalismo guiada polo consumo e as finanzas, financiada por China. O crédito chinés mantivo á economía estadounidense funcionando.

Nos últimos 10 a 15 anos, países como Brasil, China e A India convertéronse en actores económicos relativamente máis fortes, co cambio de postos laborais e capital. Volvéronse os acredores do Norte. Iso é o que quero dicir en termos de equilibrio de poder. Non estou dicindo que se converteron no novo centro. O Norte continúa sendo o poder hexemónico, especialmente Estados Unidos.

- É isto positivo para a clase de esforzo que vostede esixe?

Depende. Sobre todo, canto menos hexemónicos se volven os países do Norte e canto máis poder se difunde cara ao sistema mundial, penso que é un feito positivo. Doutra banda, hai que se decatar de que estas economías (do Sur) están controladas de moitos xeitos por unha elite capitalista. Por exemplo, a (elite) de China é menos responsábel que, digamos, a elite de Estados Unidos.

- Neste contexto, como ve o ataque israelí contra Gaza?

Desde o primeiro momento mantiven que hai certas loitas chave sobre as que o FSM debe adoptar unha posición moi forte. Definitivamente, a cuestión palestina é unha delas. O FSM debería condenar a Israel e apoiar o dereito dos palestinos ao seu propio Estado, apoiando o dereito de regreso dos palestinos ao que agora é Israel.

Eu realmente sinto que o FSM xa non pode dicir que simplemente queremos brindar un teito para que teñan lugar as discusións. Sempre dixen que esa clase de postura académica terminará esvaendo o espírito do FSM, e penso que iso xa ocorreu, até certo punto.

Reforzar realmente a súa alma e continuar proporcionando unha forte enerxía en apoio dos movementos da sociedade civil, a cuestión palestina e Afganistán, a cuestión do capitalismo, son temas nos que o FSM debe adoptar unha posición moi forte.

- Tal enfoque demanda unha estrutura permanente.

Demanda, si. Pensamos que deberiamos atopar xeitos de volver ao Consello Internacional un organismo máis responsaábel. O problema con el é que se trata principalmente dun grupo de debate máis que dunha entidade con poderes efectivos para facer avanzar a loita.

Un dos problemas do FSM é que non hai un sentido de acumulación de leccións dun a outro. Ese é o desafío. Pero malia todas as debilidades do FSM, aínda é un mecanismo moi importante para que a sociedade civil global poida influír no curso dos acontecementos mundiais.

[Entrevista tirada do sitio web ‘Rebelión’, do 29 de xaneiro de 2009]