imprimir
Jose Elorrieta traspasará o cargo de secretario xeral a Adolfo Muñoz, «Txiki», no duodécimo congreso, que se celebrará os días 26 e 27 de novembro no Palacio Euskalduna de Bilbo. Ambos estiveron no terceiro congreso confederal de 1976 en Euba (Zornotza), que fixou o principio de avanzar cara ao socialismo, un con 25 anos e outro con 17 anos, respectivamente.
Elorrieta deixa o cargo despois de vinte anos á fronte do mesmo e afirma que «a cuarta xeración de ELA ten «desafíos moi duros» como «a converxencia sindical con LAB e outros desafíos sociais e laborais. Agardo que gocen como eu o fixen».
- Con que recordos queda na súa marcha á fronte dela?
Co da crise industrial dos oitenta. Marcou moito. Foi unha crise dura e prolongada, con grandes axustes e perdas de emprego no sector industrial. Daquela, tíñase a sensación de que non había remedio, que a industria vasca se estaba esfarelando, que non había luz ao final do túnel. Tamén, noutra clave distinta, co Acordo Lizarra-Garazi, posterior ao acordo entre ELA e LAB que, con problemas, abriu unha paréntese moi importante na vida sindical, social e política deste pobo.
- Que destaca a nivel interno?
O cambio, por outra banda, inexorábel da terceira á cuarta xeración de sindicalistas de ELA. Acelérase o remozamento a partir de 2000. O sindicato está colocado en posicións políticas que non son as de partida, ás que nos enfrontamos en 1976, xa que se pasa do estatutismo ao soberanismo, un proceso de cambio que o facemos ao longo dos anos 90. Pero tamén a modificación do mercado de traballo nos fai pasar dunha fase de participación activa na posta en marcha de organismos sociolaborais como o Consello de Relacións Laborais (CRL), por exemplo, a un sindicalismo de contrapoder, a responder a un mercado de traballo moi discriminado, con salarios baixos, con condicións contractuais moi flexíbeis e, polo tanto, abrindo dinámicas que non significan unha revisión dos contidos da negociación colectiva, senón da forma de traballar, os ámbitos, as dinámicas e a organización. Ao final, unha organización sindical se é viva, ten que se ir adaptando.
- Que cambiou porque na crise á que fixo referencia había máis entendemento coa patronal e o Goberno de Lakua?
Diría que en todas as fases quixemos defender os intereses dos traballadores. Fixemos unha intervención sindical dando centralidade á negociación colectiva. Sempre tivemos a clara convición de que os nosos intereses eran intereses confrontados cos da patronal e as administracións. Traballamos un espazo propio. Teño que dicir que un sindicato que ten caixa de resistencia desde 1976 non é un sindicato montado para amaños coa patronal. Adoita ser ao revés. Cando tes instrumentos, non pensas en amaños coa patronal.
- Pero producíronse encontros en máis dunha ocasión.
Era un xeito de entender o traballo sindical, nunhas condicións e en diferentes hipóteses.
- Esa liña abandonárona?
Si, porque mudou o mercado de traballo. Rompéronse os elementos garantistas do contrato de traballo. A negociación colectiva baleirouse. O Goberno vasco e a patronal abusan moito, doutra banda, de pechar acordos en minoría. De maneira que pretendemos responder a unha situación máis dura no mercado de traballo sen poder traballar no consenso. Non no sentido de buscar un acordo coa patronal, senón desde a acción sindical. Non hai condicións.
- ELA cambiou?
Alguén pode dicir que ELA cambiou, si; pero, porque cambiou o mercado de traballo; as regras da negociación colectiva; o papel do sector público que intensificou a súa posición neoliberal. Privatiza todo. Hai unha deterioración da calidade do servizo público, das condicións de traballo.
- Si ou non.
Cambiou, si. Unha organización que non muda, se se modifica o contorno sindical, laboral e político, é unha organización sen futuro.
- En vista da situación actual de deterioración das condicións de traballo e salariais nestes últimos 20 anos, pódese chegar a pensar que os sindicatos non valen para nada...
Estamos en peores condicións que hai 20 anos. É o resultado dunha correlación de forzas do noso punto de vista moi favorábel á política neoliberal dos empresarios. No lexislativo e nas medidas que adoptaron as administracións vascas, que están ao servizo dos empresarios, potenciando esa orientación moi liberal.
- Mais os empresarios non deixan de ser unha minoría sobre o conxunto do mercado laboral.
As elites económicas marcan a pauta e as orientacións económicas e políticas. Estamos nunha correlación de forzas desfavorábel.
- A división sindical posibilita que os empresarios teñan máis forza
Ben. Nese contexto é evidente que se perdeu. Pero non se pode concluír que os sindicatos non sirvamos para nada. A taxa de sindicación vasca sitúase no 29%, por riba do Estado español que non chega ao 10%, e é unha das maiores de Europa. O sindicato está sendo un elemento imprescindíbel para a clase traballadora. Nos últimos catro anos, en ELA o sector feminino creceu en sindicación nun 13%. O movemento sindical é un dos referentes desde o punto de vista afiliativo dentro do campo democrático.
- É imposíbel a unidade de acción entre os sindicatos?
Para ELA, buscar un entendemento con LAB é un desafío positivo. Somos conscientes de que sós non podemos facer cousas, pero si con outra correlación de forzas no ámbito social e sindical. Ese déficit de colaboración con LAB é estrutural, non querido nin por ELA nin supoño que por LAB, pero está aí. Porque máis aló dos elementos de tipo político que transcenden a LAB, na negociación colectiva temos un nivel de desencontro moi grande. Diría que a excepción son as coincidencias que temos na acción sindical; a norma son os desencontros. Non renunciamos a unha suma con LAB, no ámbito sindical, social e, se se desen as circunstancias, no político, tamén. É o escenario de traballo ao que hai que chegar. Pero no curto prazo o nivel de desencontro é moi grande.
- Con CCOO e UGT xa ensaiaron un acordo de negociación colectiva a finais dos oitenta e principios dos noventa, sería posíbel neste momento?
Ese ensaio con CCOO e UGT foi moi curto no tempo, dous ou tres anos. Xa refugamos calquera hipótese de acción sindical con CCOO e UGT non só por razóns políticas, evidentemente, senón polo modelo sindical. Vemos que acordos puntuais en empresas ou sectores co máximo de sindicatos é mellor, pero unha formulación conxunta, máis global, non hai unha expectativa seria.
- Ante este panorama, os empresarios fregan as mans.
Non o sei. Non sei se os empresarios vascos están máis contentos que os españois. Non sempre o sindicalismo que fai políticas unitarias goza de boa saúde. O que ocorre é que os empresarios queren unha unidade sindical á española en canto a modelo, onde hai un nivel de paz importante, moitas fotos e reunións de salón cos presidentes do momento, sen decisións eficaces para os traballadores. Aquí non pasa porque o sindicalismo ten un desencontro coa patronal, coas administracións polas políticas neoliberais que aplican. Esa é a diferenza entre os dous modelos, o español e o vasco.
- Ante a crise do neoliberalismo, habería que avanzar cara ao socialismo?
Somos unha organización que nos nosos principios está avanzar cara á sociedade socialista. Nesta crise do modelo neoliberal contentaríame que se fose a un modelo máis “socialdemócrata”, máis keynesiano. Dígoo entre aspas.
- Ultimamente, o lehendakari Ibarretxe acode moito en apoio das teorías de Keynes.
Non só Ibarretxe, tamén o deputado xeral de Bizkaia, José Luis Bilbao. Dinnos que están facendo políticas keynesianas. É unha chufa, un sarcasmo. Nin o Goberno vasco nin as deputacións nin fixeron nin teñen intención de levar adiante esas políticas marcadas pola potenciación do sector público e o avance cara a unha política fiscal máis equilibrada. Chaman políticas keynesianas a facer proxectos macro, como o Porto de Pasaia, sen discutir se é necesario economicamente nin se se pode asumir ese impacto ambiental. Claro que é un gran investimento pero, sobre todo, é un gran negocio para os que constrúan esa infraestrutura. É unha política neoliberal que desvía fondos públicos a iniciativas privadas, polo que a súa necesidade económica é ben discutíbel. Esa política ten pouco de Keynes e moito de Thatcher. Un exemplo tamén é o IRPF no que as rendas de capital tributan ao 18% e as rendas de traballo fano por riba, ao 23%. E quérennos dar leccións.
- Que pensa do acordo PNV e CCOO para a fusión de BBK e Kutxa?
Non tivo en consideración nin o ámbito vasco nin as actuacións de tipo laboral. subscribiron un acordo moi «heavy». PNV e CCOO pactaron que se van axudar mutuamente na repartición de poder no consello de administración. É abraiante. Cando explican o acordo, aflora a enorme transferencia de recursos económicos que destinan e que van moito máis lonxe das necesidades do funcionamento das seccións sindicais. É unha transferencia clara de fondos. Un pregúntase, en vista do que está ocorrendo, onde se atopa o aspecto estratéxico desta fusión. O que vexo é que os asinantes obteñen contrapartidas.
- Os empresarios aproveitan este clima de crise para eliminar postos de traballo?
Non temos claro, coido que ninguén, o impacto real do que se está denominando crise. É certo que no sector inmobiliario e todo o que ten que ver coa Construción está afectado, pero na Industria non se sabe o que ocorre e o que si hai é moita incerteza. O que si coñecemos é que nesa situación algúns empresarios xa comezan a aproveitarse desta situación con expedientes que non se teñen que presentar, con despedimento de eventuais e axustes estacionais. A iso pretenden engadir recortes de salarios e de condicións de traballo. Van intentar que a factura a paguemos todos. Temos que lle pedir ao Goberno vasco que vixíe e controle esta situación que algúns queren que a crise a levemos sobre as nosas costas.
- A negociación colectiva irá á baixa?
Haberá que ver o que ocorre, pero vaise complicar, sen dúbida. Nós non temos intención de ceder espazos nin en salarios nin en condicións de traballo. Baixo a epígrafe de que todos temos que arrimar o ombreiro, quéresenos facer pagar a crise a nós. Por exemplo, temos unha folga no sector de comercio en Sabeco de Renteria. O salario mensual coas pagas prorrateadas non acada os 750 euros ao mes. Cando nos din que os traballadores teñen que pedir menos, cando chega a crise, non saben o que están a demandar. Os efectos da crise haberá que discutilos empresa por empresa e sector por sector. A razón da crise non ten que ver cos salarios, e si moito cos excesivos beneficios empresariais durante moito tempo.
- As 35 horas e o marco vasco de relacións laborais mantéñense como reivindicacións propias?
Antes de que se enxergase a fase económica na que estamos, houbo algún intento por revisar as 35 horas nas empresas industriais guipuscoanas. Desde a acción sindical evitouse, felizmente. O marco vasco de relacións laborais parte dunha arquitectura e deseño máis global. Estámolo intentando todos os días. É parte do noso traballo diario.
- Cunha certa perspectiva, ELA errou ao apoiar o Estatuto de Gernika?
Coido que non. Fixemos unha formulación política gradualista para ir dando saltos no contido da construción nacional en termos competenciais e políticos. Non foi así. O Estatuto foi unha experiencia errada. O noso maior erro no tema do Estatuto foi pensar que o Estado ía ter unha actitude de ir aceptando progresivamete maiores niveis de autogoberno. Foi o noso erro. Mais os que apostaron pola Iniciativa de Anoeta e a folla de ruta do Lehendakari Ibarretxe, 20 anos despois, cometeron o mesmo erro, é dicir, pensar que o Estado español vai modificar a súa posición sobre a soberanía vasca. Somos autocríticos e sabemos que nos equivocamos e recoñecémolo publicamente. Xa non imos volver propugnar ningunha hipótese de entendemento co Estado. Algúns teñen présa en dicir que nós erramos. É certo, pero son eles os que non recoñecen os seus erros. A saída só pasa por unha acumulación de forzas para obrigar o Estado español a que varíe a súa postura.
[Entrevista tirada do xornal vasco ‘Gara’, do 23 de novembro de 2008]
