Portada
Temas
Confederal
Sectores
Entrevistas
Opinion
Multimedia
Contacta
25/9/2012
Chuza Menéame del.icio.us
compartir
Estado español: Pasado e presente do IVE

A suba do IVE nestes momentos, como imposto cunha potencia recadatoria inmediata ao recaer directamente sobre o consumo e liquidarse ao Estado mensualmente no caso das grandes empresas ou trimestralmente no resto, ten un carácter eminentemente recadatorio. A súa orixe poderiamos atopala nas recomendacións emitidas no informe do Fondo Monetario Internacional (FMI) de 30 de xullo de 2011, que recomendaba encarecidamente unha suba do imposto xunto cunha serie de medidas económicas que, en opinión do FMI, debían mellorar a situación económica no Estado español.

 Moitos cidadáns preguntaranse por que, a 1 de setembro de 2012, o importe das súas facturas se ven incrementadas cun tipo do 21% de IVE se esta porcentaxe é común aos países da nosa contorna, se isto redundará nun beneficio social e, sobre todo, se existen alternativas a este sobreesforzo fiscal que se nos aveciña. Todo iso pretende explicarse de xeito exhaustivo no presente artigo.

 O nacemento do IVE tivo lugar o 1 de xaneiro de 1986, coa entrada do país na Comunidade Económica Europea (CEE), e veu a substituír ao antigo Imposto sobre o Tráfico de Empresas, sendo concibido pola Lei 30/1985, do 2 de agosto, que definía un tributo de natureza indirecta que recae sobre o consumo e grava, na forma e condicións previstas nas leis, as entregas de bens e prestacións de servizos efectuadas por empresarios e profesionais, as adquisicións intracomunitarias e as importacións de bens e servizos.

 O imposto aplícase en todo o territorio español, incluíndo nel as illas adxacentes, as augas territoriais até o límite de 12 millas náuticas e o espazo aéreo correspondente. Exclúense do ámbito de aplicación as illas Canarias, Ceuta e Melilla.

 A principal modificación normativa do IVE -de obrigada mención- produciuse en 1992, cando o imposto foi obxecto dunha reforma a escala comunitaria para adaptalo ás necesidades da libre circulación de mercadorías dentro da CEE. As súas principais modificacións foron que desapareceu a obriga de repercutir IVE nas operacións entre países membros e que foi eliminado o IVE especial ao 33% para os bens de luxo. A lei fundamental que regula o tributo é a Lei 37/1992.

 Podemos afirmar sen dúbida que, con apenas 26 anos, este novo imposto é o imposto indirecto básico do sistema tributario español, tendo recadado no último exercicio tributario pechado, o correspondente a 2011, un total de 49.302 millóns de euros (fonte: Ministerio de Economía e Facenda). E, o que é significativamente moito máis importante para a nosa análise, cunha porcentaxe de recadación do 32% do total de impostos, unicamente superado polo Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas (IRPF), cun 44%.

Cronoloxía do Imposto sobre o Valor Engadido (IVE)

 Pero percorramos cronoloxicamente a súa historia desde o punto de vista impositivo -é dicir, o importe a ingresar en concepto de IVE na factura-, xa que os feitos impoñíbeis e os artigos variaron pouco ao longo do tempo.

 Ao crearse en 1986, o IVE xorde con tres tipos, como a día de hoxe; un IVE especial para os bens de luxo ao 33% (principalmente obxectos suntuosos, xoias, vehículos de gama alta, etc.), un IVE xeral do 12% e un IVE reducido do 6% para bens beneficiados polo gravame do imposto, especialmente alimentos.

 A principal modificación chega no ano 1992, coa eliminación do IVE especial sobre os bens de luxo e os incrementos, en xaneiro de 1992, do IVE xeral ao 13% e, posteriormente, ao 15% en agosto de 1992.

 En 1993 nace un tipo de IVE superreducido ao 3%, para bens de primeira necesidade (pan, ovos, leite, verduras, legumes, etc.).

 E así transcorre a infancia do imposto, cun IVE xeral do 15% para a maioría dos bens, un IVE reducido do 6% para a vivenda e os alimentos, e un IVE superreducido do 3% para bens de primeira necesidade.

 Foi a inicios de 1995 cando se incrementaron lixeira pero sistematicamente todos os tipos. Así, o 1 de xaneiro de 1995 os tipos situáronse no 16%, 7% e 4%, unha suba dun punto adicional en cada tipo que supuxo un esforzo fiscal marxinalmente superior aos tipos reducidos.

 Transcorreron quince anos sen subas do tipo de gravame en que o noso imposto alcanzou a maioría de idade sen altos e baixos, e foi en xullo de 2010 cando, ante o calado da crise internacional e o descenso vertixinoso dos ingresos públicos, se elevou o imposto en dous puntos, até o 18% no tipo xeral, e un punto, até o 8%, no tipo reducido.

 Pero, sen dúbida, a maior suba do IVE da historia chega o 1 de setembro de 2012, anunciada con menos de dous meses de antelación, e que supón subir de golpe en 3 puntos o IVE xeral e en 2 puntos o IVE reducido, sen esquecer aquelas actividades que pasarán de ter un IVE reducido (tiñan o 8%) ao IVE xeral aplicábel (o 21%), o que supón un encarecemento “instantáneo” do produto dun 13% sobre a base.

 Así pois, a data 1 de setembro de 2012 o IVE xeral tributará ao 21%, o reducido ao 10% e o superreducido, que non se modificou, continuará ao 4%.

 Como vemos, o Estado español introduciu o IVE no ano 1986 (outros países como Francia o teñen desde 1954), e desde aquela ningún goberno o baixou, pero tampouco non sufriramos unha suba tan brusca como a aplicada nestes últimos dous anos, pasando dun tipo xeral do 16% ao 21%, cunha perda media de poder adquisitivo para o cidadán do 5% en dous anos.

 Non podemos esquecer que o IVE é un imposto que recae directamente no consumidor final, é dicir, non é o fabricante, nin o almacenista, nin o vendedor final quen recibe a carga do imposto, senón que é o consumidor final do produto ou servizo quen ve minguada a súa capacidade adquisitiva co aumento do gravame imposto en concepto de IVE.

 De aí o carácter regresivo e insolidario do imposto, unha das críticas máis fortes á hora da súa implantación, especialmente se o tributo empeza a ter unha porcentaxe elevada, como sucede actualmente.

 Así, un cidadán de renda baixa, que terá que destinar practicamente toda a súa renda ao consumo, de saída verá gravada esta ao 21% nos produtos do tipo xeral, mentres que un cidadán de renda alta que poida destinar parte desta ao aforro, verá que esa parte da súa renda queda exenta do gravame, ao non tributar o IVE sobre o aforro das persoas. De aí o carácter regresivo e desalentador do consumo que unha suba do Imposto sobre o Valor Engadido leva.

Mais cales son os motivos da suba do IVE?

 A suba do IVE nestes momentos, como imposto cunha potencia recadatoria inmediata ao recaer directamente sobre o consumo e liquidarse ao Estado mensualmente no caso das grandes empresas ou trimestralmente no resto, ten un carácter eminentemente recadatorio.

 A súa orixe poderiamos atopala nas recomendacións emitidas no informe do Fondo Monetario Internacional (FMI) de 30 de xullo de 2011, que recomendaba encarecidamente unha suba do imposto xunto cunha serie de medidas económicas que, en opinión do FMI, debían mellorar a situación económica no Estado español.

 Pola súa banda, o Goberno anunciou a medida como unha das necesarias no contexto actual de crise económica e de necesidade imperioso de redución do déficit público.

 Paralelamente, o ministro de Facenda, Cristóbal Montoro, expresou que a suba do IVE atendía a motivos de compromiso de consolidación fiscal coa UE. Así, o ministro asegurou que xa estaba recollido no plan presentado a Bruxelas o pasado mes de abril e que agora era de obrigado cumprimento.

 Segundo as estimacións do Goberno, o aumento do tipo xeral e reducido do IVE proporcionará uns ingresos extras de 2.300 millóns de euros este ano, de 10.134 millóns en 2013 e de 9.670 millóns en 2014.

 Comparando esta con outras subas do imposto no Estado español, lembremos que só unha vez na historia se elevou o IVE nun momento de crise económica. Foi en agosto de 1992, cando o Goberno socialista incrementou o tipo xeral do 13% ao 15%. A medida traduciuse nun descenso dos ingresos tributarios e na primeira caída en dez anos do consumo das familias.

 Por conseguinte, o gran perigo da medida, ademais das consecuencias negativas no empobrecemento do contribuínte, sería que un descenso do consumo, que agravaría aínda máis a crise, suporía unha menor recadación impositiva do IVE, único efecto positivo que persegue a dita medida.

 Se nos comparamos con países da nosa contorna, certo é que Alemaña tamén decretou de golpe unha suba de tres puntos do IVE, do 16% ao 19%, pero fíxoo en 2007, cando a súa economía crecía a ritmos superiores ao 3%. O Executivo actual adoptou a mesma medida en metade dun exercicio no que, segundo a previsión do Goberno, o PIB caerá un 1,7% e a demanda nacional outro 4,4%.

 Así pois, só nos queda confiar nunha recuperación económica global -aínda que o horizonte non nos faga ser optimistas-, porque, senón, é probábel que unha suba do imposto retraia máis a demanda, acentúe a caída do PIB e prolongue a actual recesión.

Subir o IVE até onde?

 Até este ano, España era o terceiro país da UE cun tipo xeral de IVE máis baixo, só superado por Chipre e Luxemburgo. Tras o incremento, a eses dous países únense outros 14: Bulgaria, República Checa, Alemaña, Estonia, Francia, Italia, Letonia, Lituania, Malta, Holanda, Austria, Eslovenia, Eslovaquia e Reino Unido. Na zona euro, só Grecia, Irlanda, Portugal e Finlandia manterán un tipo impositivo superior ao 21% que rexerá no Estado español.

 Se nos comparamos internacionalmente, podemos citar países como Xapón e Canadá, cun IVE do 5%, Israel, cun do 15%, Australia, cun do 10%, e Estados Unidos, cuxo imposto indirecto “sales tax” se recada por estado, podendo citar o de Nova York, cun 8,25%, ou o de Nova Jersey, cun 6%. Á vista destas porcentaxes, pode parecernos máis excesivo aínda o noso actual 21%.

 O aumento de tres puntos no tipo xeral do IVE (até o 21%) e de dous puntos no tipo reducido (até o 10%) sitúa o Estado español por riba da media da Unión Europea, o que, porén, non suporá que a recadación ascenda de igual xeito.

 Neste sentido, e a teor de experiencias pasadas, os técnicos de Facenda estimaron nuns 7.500 millóns de euros anuais o impacto recadatorio da suba, tendo en conta que o Estado español entre os países europeos que menor rendemento extrae dos seus impostos indirectos.

 Tal é así que, segundo os últimos datos relativos ao ano 2009, de cada 100 euros que se gastaban no Estado español, o Goberno só lograba recadar 9,7 euros de media, fronte aos 12,3 euros que se obtiñan de media no conxunto dos países da nosa contorna.

 Esta falta de eficiencia débese principalmente á evasión fiscal, que se acentúa en épocas de crise, e a unha loita contra a fraude mal enfocada, o cal impide sacar a impostos como o IVE todo o seu rendemento. Segundo as estimacións de Gestha, o Estado español perde cada ano uns 17.176 millóns de euros pola fraude no IVE.

 A suba do IVE sen dúbida supón “facer pagar a todo o mundo pola fraude que cometen algúns”, o que a xuízo dos técnicos é a verdadeira causa de que non se recade o que se debería, tal e como recoñeceu o propio ministro de Facenda e Administracións Públicas, Cristóbal Montoro.

Alternativas á suba do IVE

 Fronte a esta suba, Gestha defende a creación dun Imposto ás Transaccións Financeiras que grave estas operacións, actualmente exentas de IVE, para xerar uns 4.500 millóns, ao que se sumaría a compra de Débeda Pública española no mercado primario e a prohibición das operacións en curto, reducindo en 1.400 millóns de euros os gastos do Estado.

 Estas medidas, sumadas a unha reorganización do Ministerio de Facenda e da Axencia Tributaria para facer aflorar 1,6 puntos porcentuais da economía mergullada (actualmente no 23,3% do PIB) e mellorar o control do gasto público, aumentarían os ingresos noutros 6.200 millóns de euros, o que en total sumaría máis de 12.100 millóns de euros, cifra equivalente á obtida pola suba do IVE e o recorte aos funcionarios.

 E é que o IVE -creado por Maurice Lauré en 1954 como un imposto que se aplicaría sobre cada transacción de compra e venda, de maneira que cada axente involucrado na cadea de produción dun artigo se encargaría de recadar o IVE correspondente e liquidalo despois fronte ao Estado- é considerado na actualidade o mellor instrumento de recadación estatal endexamais inventado.

 Aínda que o máis importante, se cadra, non é tanto dispor dunha potente ferramenta recadatoria como destinar os recursos necesarios a atopar un mecanismo que consiga reactivar a capacidade económica e produtiva do país.

[Artigo tirado do sitio web ‘Mientras Tanto’, núm. 105, de setembro de 2012]

cig.prensa@galizacig.com