Portada
Temas
Confederal
Sectores
Entrevistas
Opinion
Multimedia
Contacta
7/4/2011
Director do Le Monde Diplomatique e profesor da teoría da comunicación na Universidade Denis-Diderot (París VII). Cofundador de Attac e de Media Watch Global.
Chuza Menéame del.icio.us
compartir
: esquerda : : guerra : : Libia : : mundo árabe : : ONU : : revolta :
Libia, o xusto e o inxusto

Os insurxentes libios merecen a axuda de todos os demócratas. O coronel Gadafi é indefendíbel. A coalición internacional que o ataca carece de credibilidade. Non se constrúe unha democracia con bombas estranxeiras. Por seren en parte contraditorias, estas catro evidencias nutren certo malestar, en particular no seo das esquerdas, con respecto á operación Amencer da Odisea comezada o pasado 19 de marzo.

 A insurrección das sociedades árabes constitúe o maior acontecemento político internacional desde a caída, en Europa, do socialismo autoritario de Estado en 1989. A caída do muro do Medo nas autocracias árabes é o equivalente contemporáneo da caída do muro de Berlín. Un auténtico terremoto mundial. Por se producir na área de maiores reservas de hidrocarburos do planeta, e no epicentro do “foco perturbador” do mundo (ese “arco de todas as crises” que vai de Paquistán ao Sahara Occidental, pasando por Irán, Afganistán, Iraq, Líbano, Palestina, Somalia, Sudán, Darfur e Sahel), a súa onda de expansión modifica toda a xeopolítica internacional.

 Algo rachou para sempre no mundo árabe o pasado 14 de xaneiro. Ese día, manifestantes tunisianos que desde había semanas reclamaban nas prazas liberdade e democracia, conseguiron derrocar o déspota Ben Alí. Comezaba o desxeo das vellas tiranías árabes. Un mes despois, en Exipto, corazón da vida política árabe, un poderoso movemento de protesta social expulsaba á súa vez do poder ao xeneral Mubarak. Entón, coma se de súpeto descubrisen que os réximes autoritarios, desde Marrocos até Bahréin, fosen colosos con pés de area, ducias de miles de cidadáns árabes saíron ás prazas berrando o seu cansazo infinito dos axustes sociais e das ditaduras(1).

 A forza espontánea destes ventos de liberdade sorprendeu a todas as chancelarías do mundo. Cando comezaron a soprar sobre as ditaduras aliadas de Occidente (en Tunisia, Exipto, Marrocos, Xordania, Arabia Saudita-, Bahréin, Iraq, Iemen), as grandes capitais occidentais, empezando por Washington, Londres e París, sumíronse nun prudente mutismo, ou alternaron declaracións que revelaban o seu profundo malestar ante o risco de veren desaparecer os seus “amigos ditadores”(2).

 Moito máis abraiante foi, durante esta primeira fase (de mediados de decembro a mediados de febreiro), o silencio dos gobernos progresistas de América Latina, considerados por toda unha parte da esquerda internacional como o seu principal referente contemporáneo. Abraio aínda máis grande xa que estes Gobernos teñen moito en común co movemento insurreccional árabe: chegaron ao poder mediante as urnas, levantados por poderosos movementos sociais (en Venezuela, Brasil, Uruguai e Paraguai) que, en varios países (Ecuador, Bolivia, Arxentina), despois de resistir a ditaduras militares, tamén derrocaran pacificamente a gobernantes corruptos.

 Inmediata debía de ser alí a solidariedade coas insurreccións árabes, réplicas dos seus propios alzamentos cívicos. Non o foi. E iso que o carácter esquerdista do movemento non ofrecía dúbidas. O coñecido intelectual exipcio Samir Amin descríbeo así: “As forzas principais en movemento durante os meses de xaneiro e de febreiro eran de esquerdas. Demostraron que tiñan unha resonancia popular xigantesca pois chegaron a mobilizar a máis de quince millóns de manifestantes en todo Exipto! Os mozos, os comunistas, fragmentos das clases medias democráticas constituíron a columna vertebral dese movemento”(3).

 Malia iso, houbo que esperar ao 14 de febreiro -ou sexa tres días despois da caída do odiado Mubarak e un día antes do comezo da insurrección popular en Libia- para que, por fin, un líder latinoamericano cualificase a rebelión árabe de “revolucionaria” nunha declaración que explicaba con lucidez: “Os pobos non desafían a represión e a morte, nin permanecen noites enteiras protestando con enerxía, por cuestións simplemente formais. Fano cando os seus dereitos legais e materiais son sacrificados sen piedade ás esixencias insaciábeis de políticos corruptos e dos círculos nacionais e internacionais que saquean o país”(4).

 Pero cando, naturalmente, esa rebelión se estendeu aos Estados autoritarios do mal chamado “socialismo árabe” (Alxeria, Libia, Siria), caeu de novo un pesado mutismo nas capitais do progresismo latinoamericano. Politicamente podía aínda interpretarse de dous xeitos: simple prolongación do prudente silencio que até daquela, globalmente, observaran esas chancelarías con respecto a acontecementos moi afastados dos seus principais centros de interese; ou expresión dun malestar político fronte ao risco de perder, no seu pulso co imperialismo, a aliados estratéxicos?

 Ante o perigo de que triunfase esta segunda opción, varios intelectuais relevantes(5) avisaron de inmediato de que iso significaría algo impensábel para Gobernos seguidores da mensaxe universal do bolivarianismo. Porque sería afirmar que unha relación estratéxica entre Estados é máis importante que a solidariedade cos pobos en loita. O cal conduciría, máis tarde ou máis cedo, a pechar os ollos ante calquera eventual atrocidade contra os dereitos humanos(6). E neste caso o ideal solidario da revolución latinoamericana naufragaría no xeado océano da realpolitik.

 No taboleiro da política internacional, a realpolitik (definida por Bismarck, o “chanceler de ferro” prusiano, en 1862) considera que os países se reducen aos seus Estados. Endexamais ten en conta s súas sociedades. Segundo ela, os Estados móvense só en función dos seus fríos intereses e das súas alianzas estratéxicas (que teñen como finalidade esencial a preservación do Estado, non a protección da sociedade). Desde a paz de Westfalia en 1648, a doutrina xeopolítica establece que a soberanía dos Estados é intanxíbel en virtude do principio de non-inxerencia, e que un Goberno, sexa cal for o modo en que chegou ao poder, ten total liberdade de facer o que queira nos seus asuntos internos.

 Semellante idea da soberanía -que segue sendo dominante- viu erosionada a súa lexitimidade desde o final da Guerra Fría en 1989. E iso no nome dos dereitos dos cidadáns, e dunha concepción máis ética das relacións internacionais. As ditaduras, o número das cales se vén reducindo de ano en ano, van resultando cada vez máis ilexítimas en criterios do dereito internacional. E moralmente inaceptábeis porque, entre outros graves abusos, desposúen as persoas dos seus atributos de cidadán.

 Baseado neste razoamento, desenvolveuse nos anos 1990, o concepto de dereito de inxerencia ou deber de asistencia que conduciu, a pesar de aceptábeis pretextos de fachada, a desfeitas político-humanitarias de gran envergadura en Kosovo, Somalia, Bosnia... E finalmente, baixo a dirección dos neoconservadores estadounidenses, á desfeita total da guerra de Iraq(7).

 Pero tan tráxicos fracasos non interromperon a idea de que un mundo máis civilizado debe ir abandonando unha concepción da soberanía interna establecida hai case catro séculos en nome da cal poderes non elixidos democraticamente cometeron (e cometen) incontábeis atrocidades contra os seus propios pobos.

 En 2006, as Nacións Unidas, na súa Resolución 1674, fixeron da protección dos civís, mesmo contra o seu propio Goberno cando este usa armas de guerra para reprimir manifestacións pacíficas, unha cuestión fundamental. Que modifica, por primeira vez desde o Tratado de Westfalia, -en materia de dereito internacional- a concepción mesma da soberanía interna e do principio de non-inxerencia. A Corte Penal Internacional (CPI), creada en 2002, vai en idéntico sentido.

 E nese mesmo espírito, moitos líderes latinoamericanos denunciaron con xusta razón a pasividade ou a complicidade de grandes potencias democráticas ante os graves crimes cometidos contra a poboación civil, entre 1970 e 1990, polas ditaduras militares en Chile, Brasil, Arxentina, Uruguai, Paraguai e tantos outros países mártires de Centro e Sudamérica.

 Por iso sorprendeu que, cando en Libia, a partir do 15 de febreiro, empezaron as protestas sociais pacíficas, inmediatamente reprimidas polas forzas do coronel Gadafi con desmedida violencia (233 mortos nos primeiros días)(8), ningunha mensaxe de solidariedade cos civís reprimidos chegase de América Latina. Nin tampouco ao estalar, o 20 de febreiro, o “Tripolitazo”: cando uns 40.000 manifestantes denunciaron a carestía da vida, a degradación dos servizos públicos, as privatizacións impostas polo FMI e mais a ausencia de liberdades.

 Igual que durante o “Caracazo” do 27 de febreiro de 1989 en Venezuela, esa insurrección tripolitana, retransmitida por ducias de testemuñas oculares, estendeuse como rego de pólvora por toda a capital, multiplicáronse as barricadas, ardeu a sede do Goberno, as comisarías foron incendiadas, os locais da televisión oficial saqueados, o aeroporto ocupado e o palacio presidencial asediado. O réxime libio empezou a cambalear.

 En semellantes circunstancias, calquera outro dirixente razoábel entendería que a hora de negociar e de abandonar o poder chegara (9). Non así o coronel Gadafi. A risco de sumir o seu país nunha guerra civil, o “Guía”, no poder desde hai 42 anos, explicou que os manifestantes eran “mozos aos que Al Qaeda drogara botándolles pílulas alucinóxenas no Nescafé...”(10). E ordenou ás Forzas Armadas reprimir as protestas a canonazos e con forza extrema. A canle Al Jazeera mostrou os avións militares metrallando os manifestantes civís(11).

 En Bengasi, para se defender contra a brutalidade da represión, un grupo de manifestantes asaltou un arsenal da guarnición local e apoderouse de miles de armas lixeiras. Varios destacamentos militares, enviados por Gadafi para sufocar en sangue a protesta, sumáronse, con tanques e trebellos, á rebelión. En condicións moi desfavorábeis para os insurrectos, empezaba a guerra civil. Un conflito imposto por Gadafi contra un pobo que estaba pedindo pacificamente o cambio.

 Até ese momento, as capitais da América Latina progresista seguen silenciosas. Nin unha palabra de solidariedade, nin tan sequera de compaixón cos rebeldes civís que loitan e morren pola liberdade.

 Até que, o 21 de febreiro, nun intento de afastar calquera acusación contra ela, a diplomacia británica -cuxa responsabilidade é central na rehabilitación do coronel Gadafi a partir de 2004 na escena internacional- pola voz do ministro de Exteriores William Hague, anuncia que o líder libio “podería fuxir do seu país e estar dirixíndose a Venezuela”(12).

 É falso. E Caracas desménteo rotundamente. Pero os medios de comunicación internacionais morden o engado, e poñen de inmediato os focos sobre a conexión que o Foreign Office suxeriu. Minimizando os ostentosos recibimentos do ditador libio en Roma, Londres, París ou Madrid, a prensa mundial insiste nas relacións do “Guía” con Caracas. O propio Gadafi cae na trampa e tamén menciona a Venezuela no seu primeiro discurso desde o comezo das protestas. Faino para negar a súa fuxida a ese país, pero iso dá pé a novas especulacións sobre o “eixo Trípoli-Caracas”. Gadafi engade: “Os manifestantes son ratas, drogados, un complot de estranxeiros, de norteamericanos, de Al Qaeda e de tolos”(13).

 Esta andrómena do “complot norteamericano” é retomada como argumento por varios dirixentes progresistas sudamericanos -Daniel Ortega, presidente de Nicaragua, entre outros-, para expresar agora, cada un ao seu xeito, unha clara solidariedade co ditador libio(14) baixo os sufridos pretextos de que a “situación é confusa”, que os “medios de comunicación menten” e que “ninguén sabe quen son os rebeldes”.

 Nin unha frase de consternación cara a un pobo sublevado contra un tirano militar que manda disparar contra os seus propios cidadáns. Ningunha alusión tampouco á famosa sentenza do Libertador Simón Bolívar: “Maldito sexa o soldado que volve as armas contra o seu pobo”, doutrina fundamental do bolivarianismo.

 A inmensidade do erro político arrepía. Máis unha vez, uns gobernos progresistas conceden prioridade, en materia de relacións internacionais, a cínicas consideracións estratéxicas que están en perfecta contradición coa súa propia natureza política. Conduciraos ese razoamento a expresaren tamén o seu apoio a outro infrecuentábel tiraniño local, Bachar El Asad, presidente de Siria, un país que vive baixo estado de alarma desde 1962 e cuxas forzas de represión tampouco dubidaron en disparar con fogo real contra pacíficos manifestantes desarmados?

 No que respecta a Libia, a única iniciativa latinoamericana positiva, foi a do presidente de Venezuela Hugo Chávez quen propuxo, o 1 de marzo, o envío a Trípoli dunha Comisión internacional de mediación constituída por representantes de países do Sur e do Norte para tentar poñer fin ás hostilidades e negociar un acordo político entre as partes. Rexeitada por Seif el Islam, o fillo do “Guía”, pero aceptada por Gadafi, esta importante tentativa de mediación será torpemente desbotada por Washington, París, Londres e os propios insurxentes libios.

 A partir de aí, as chancelarías progresistas sudamericanas van insistir no seu apoio a un perfecto iluminado. Hai, en efecto, decenios que Muamar el Gadafi deixou de ser aquel capitán revolucionario que, en 1969, derrocou a monarquía, expulsou do seu país as bases militares estadounidenses e proclamou unha senlleira “República árabe e socialista”.

 Desde o final dos anos 1970, a súa errática traxectoria e os seus delirios ideolóxicos (véxase o seu disparatado Libro Verde) convertérono nun ditador imprevisíbel, volúbel e fachendoso. Semellante a aqueles tiranos tolos que América Latina coñeceu no século XIX co nome de “caudillos bárbaros”(15). Exemplos dos seus trastornos: a expedición militar de 3.000 homes que lanzou, en 1978, en auxilio do sanguinario Idi Amín Dadá, outro demente presidente de Uganda... Ou a súa afección a un xogo erótico con mozas menores chamado “bunga bunga” que lle aprendeu ao seu socio italiano Silvio Berlusconi...(16).

 Gadafi endexamais se someteu a ningunha elección. Ao redor da súa imaxe estableceu un culto da personalidade que linda co endeusamento. Na “masocracia” (Jamahiriya) libia non existe ningún partido político, só hai “comités revolucionarios”. Téndose autoproclamado “Guía” vitalicio do seu país, o ditador considérase por riba das leis. En cambio, o vínculo familiar é, segundo el, fonte de Dereito. Baseado niso, por antollo, nomeou a seus fillos para os postos de maior responsabilidade do Estado e os de maior rendibilidade nos negocios.

 Tras a (ilegal) invasión de Iraq en 2003, temendo ser o seguinte da lista, Gadafi axeonllouse ante Washington, asinou acordos coa Administración de Bush, erradicou as súas armas de destrución masiva e indemnizou as vítimas dos seus atentados terroristas. Para compracer os “neocons” estadounidenses erixiuse nun perseguidor de Osama Ben Laden e da rede Al Qaeda. Estableceu tamén acordos coa Unión Europea para se converter en gardián retribuído dos emigrantes africanos. Pediu ingresar no FMI(17), creou zonas especiais de libre comercio, cedeu os xacementos de hidrocarburos ás grandes transnacionais occidentais e eliminou os subsidios aos produtos alimentarios de primeira necesidade. Iniciou o proceso de privatización da economía, o que provocou un importante aumento do desemprego e agravou as desigualdades.

 O “Guía” protestou contra o derrocamento do ditador tunisiano Ben Alí a quen consideraba como “o mellor gobernante da historia de Tunisia”. En materia de falta de humanidade, os seus desatinos son incontábeis. Desde o seu apoio a coñecidas organizacións terroristas até a súa demostrada participación en atentados contra avións civís, pasando polo seu encarnizamento contra cinco inocentes enfermeiras búlgaras torturadas durante anos en prisión, ou o fusilamento sen xuízo, na sinistra cadea de Abú Salim de Trípoli, en 1996, dun milleiro de prisioneiros orixinarios de Bengasi (18).

 A actual revolta empezou precisamente nesa cidade cando, o 15 de febreiro, as familias destes fusilados, animadas polas protestas nos países árabes, saíron á rúa para esixiren pacificamente a liberación do avogado Fathy Terbil quen, desde hai quince anos, defende o dereito a recuperar os corpos dos seus parentes executados (19). As imaxes mostrando a brutalidade da represión desta manifestación -espalladas polas redes sociais e a canle Al Jazeera- escandalizaron a poboación. Ao día seguinte, as protestas ampliáronse masivamente e estendéronse a outras cidades. Só en Bengasi, 35 persoas foron asasinadas pola policía e as milicias gadafistas (20).

 Tan alto grao de asañamento contra a poboación civil(21) fixo lexitimamente temer, a mediados de marzo, cando as hostes gadafistas empezaron a cercar Bengasi, que se ía cometer un baño de sangue. Nun discurso dirixido ás “ratas” desa cidade, o “Guía” deixou moi claras as súas intencións: “Chegamos esta noite. Empezade a prepararvos. Irémosvos sacar do fondo dos vosos armarios. Non haberá piedade” (22).

 En axuda dos asediados libios, que reclamaban a berros axuda internacional(23), deberían acudir en primeiro lugar os pobos recentemente liberados de Tunisia e Exipto. Era a súa responsabilidade principal. Pero lamentabelmente os Gobernos destes dous países non souberon estar á altura das circunstancias históricas.

 Nese contexto de urxencia, o Consello de Seguridade da ONU adoptou, o 17 de marzo, a resolución 1973 que establece un réxime de exclusión aérea en Libia co fin de protexer a poboación civil e facer cesar as hostilidades(24). A Liga Árabe dera o seu acordo preliminar. E, cousa excepcional, a resolución foi presentada por un Estado árabe: o Líbano (ademais de Francia e Reino Unido). Nin China, nin Rusia, que dispoñen de dereito de veto, se opuxeron. Brasil e a India tampouco votaron en contra. Varios países africanos pronunciáronse a favor: Sudáfrica (a patria de Mandela), Nixeria e Gabón. Ningún Estado se opuxo.

 Pódese estar en contra da estrutura actual de Nacións Unidas, ou estimar que o seu funcionamento deixa moito que desexar. Ou que as potencias occidentais dominan esa organización. Son críticas aceptábeis. Pero, polo de agora, a ONU constitúe a única fonte de dereito internacional. Nese sentido, e contrariamente ás guerras de Kosovo ou de Iraq que nunca tiveron o aval da ONU, a intervención actual en Libia é legal, segundo o dereito internacional; lexítima, segundo os principios da solidariedade entre demócratas; e desexábel, para a fraternidade internacionalista que une os pobos en loita pola súa liberdade.

 Poderíase engadir que potencias musulmás reticentes nun primeiro momento como Turquía acabaron por participar na operación.

 Poderíase lembrar tamén que se Gadafi, como era a súa intención, asolagase en sangue a insurrección popular, enviaría un sinal de vía libre aos demais tiranos da rexión. Alentándoos dese xeito a esmagar eles tamén, sen miramentos, as protestas locais. Abonda con observar que, en canto as tropas de Gadafi se aproximaron a sangue e lume no medio da pasividade internacional a Bengasi, os réximes de Bahréin e de Iemen non dubidaron xa en disparar con lume real contra os manifestantes pacíficos. Non o fixeron até daquela. Pero apostaron á súa vez polo inmobilismo internacional.

 A Unión Europea, en particular, ten unha responsabilidade específica neste asunto. Non só militar. Cómpre pensar na próxima etapa de consolidación das novas democracias que van ir xurdindo nesta rexión tan veciña. Apoiar a “primavera árabe” supón así mesmo o lanzamento dun verdadeiro ‘Plan Marshall’, ou sexa, unha axuda económica masiva “semellante á que se ofreceu a Europa do Leste logo da caída do muro de Berlín” (25).

 Significa todo isto que a operación Amencer da Odisea non concita problemas? En absoluto. En primeiro lugar, porque os Estados ou Organizacións que a capitanean (Estados Unidos, Francia, Reino Unido, OTAN) son os “sospeitosos habituais” implicados en múltiples aventuras militares sen a mínima cobertura legal, lexítima ou humanitaria. Aínda que esta vez os obxectivos de solidariedade democrática parecen máis evidentes que os nexos coa seguridade nacional de Estados Unidos, é ben preguntarse desde cando lles importou a estas potencias a democracia en Libia? Por iso carecen de credibilidade.

 Segundo: existen outras inxustizas nesta mesma rexión -o sufrimento palestino, a intervención militar saudita en Bahréin contra a indefensa maioría xiíta, a desproporcionada brutalidade dos Gobernos de Iemen e de Siria...- ante as cales as mesmas potencias que atacan a Gadafi fan a vista gorda dando proba dunha dobre moral.

 Terceiro: o obxectivo debe ser o que fixa a resolución 1973, e só ese: nin invasión terrestre, nin vítimas civís. A ONU non deu licenza para derrocar a Gadafi, aínda que ben parece que ese sexa o obxectivo final (e ilegal) da operación. En ningún caso esta intervención debe servir de precedente para outras aventuras militares contra Estados situados no punto de mira das potencias occidentais dominantes.

 Cuarto: a historia ensina (e o caso de Afganistán demóstrao) que é máis fácil entrar nunha guerra que saír dela.

 E quinto: o cheiro a petróleo de toda esta operación apesta.

 Os pobos árabes están sen dúbida sopesando o xusto e o inxusto da actual intervención militar en Libia. Na súa gran maioría apoian os insurxentes (aínda que se siga sen saber ben quen son e aínda que se sospeite que varios elementos indesexábeis figuran no actual Consello Nacional de Transición). Polo momento, até finais de marzo, en ningunha capital árabe se produciron manifestacións de rexeitamento á operación. Ao contrario, como estimuladas por ela, novas protestas contra as autocracias se intensificaron en Marrocos, Iemen, Bahréin? E sobre todo en Siria.

 Obtida a zona de exclusión aérea e a salvo xa a poboación civil de Bengasi, as dúas principais esixencias da Resolución 1973 estaban cumpridas a finais de marzo. Aínda que outras demandas non o estaban aínda (o cesamento o lume por parte das forzas gadafistas, e a garantía por estas de acceso seguro á axuda humanitaria internacional), a partir dese momento os bombardeos deberon cesar. Con máis motivo a OTAN, que non recibiu mandato internacional para iso, asumiu o 31 de marzo o liderado militar da ofensiva. A Resolución tampouco autoriza a armar, adestrar e dirixir militarmente os rebeldes. Porque iso supón un mínimo de forzas estranxeiras (“comandos especiais”) presentes no chan libio, o cal está explicitamente excluído pola resolución 1973 do Consello de Seguridade.

 É urxente que os membros dese Consello da ONU volvan agora a consultarse; que se teña en conta a posición de China, Rusia, a India e Brasil para impor un cesamento do fogo inmediato e buscar unha saída non militar ao drama libio.

 Unha solución que teña en conta tamén a iniciativa da Unión Africana, garanta a integridade territorial de Libia, impida toda invasión terrestre de forzas estranxeiras, preserve as riquezas do subsolo contra a rapacidade dalgunhas potencias foráneas, poña fin á tiranía, e reafirme a aspiración á liberdade e á democracia dos cidadáns.

 En Libia, só unha saída política negociada por todas as partes será xusta.

___________________________________________________________

Notas:

(1) Léase Ignacio Ramonet, “Cinco causas de la insurrección árabe”, Le Monde diplomatique en español, marzo de 2011.

(2) Léase Ignacio Ramonet, “Túnez, Egipto, Marruecos, esas dictaduras amigas”, www.monde-diplomatique.es/

(3) Christophe Ventura, “Entrevista con Samir Amin”, Mémoire des luttes, París, 29 de marzo de 2011.

(4) Fidel Castro, “La Rebelión Revolucionaria en Egipto”, Granma, A Habana, 14 de febreiro de 2011.

(5) Léase, por exemplo, Santiago Alba e Alma Allende, “Del mundo árabe a América Latina”, Rebelión, 24 de febrero de 2011; e Atilio Borón, “No abandonar a los pueblos árabes”, Página 12, Bos Aires, 7 de marzo de 2011.

(6) Erro que xa             cometeu dúas veces a revolución cubana cando apoiou a intervención militar do Pacto de Varsovia en Praga para esmagar a insurrección popular checoslovaca en agosto de 1968, e cando aprobou a invasión de Afganistán pola Unión Soviética en decembro de 1979.

(7) Léase Ignacio Ramonet, Irak, historia de un desastre, Debate, Madrid, 2005.

(8) Agencia Reuters, 21 de febreiro de 2011.(9) En América Latina, ante protestas populares de gran envergadura, varios presidentes (elexidos democraticamente) resignáronse a renunciar ao seu cargo. Tres deles en Ecuador: Abdalá Bucarán, “por incapacidade mental”, en 1997; Jamil Mahuad, en 2000; e Lucio Gutiérrez, en 2002. Dous en Bolivia: Gonzalo Sánchez de Lozada, en 2003; e Carlos Mesa, en 2005. Un en Perú, Alberto Fujimori, en 2000. E outro en Arxentina, Fernando de la Rúa, en 2001.

(10) El País, Madrid, 24 de marzo de 2011.

(11) The Guardian, Londres, 21 de febrero de 2011.

(12) Agencia AFP, 21 de febreiro de 2011.

(13) www.rue89.com/2011/02/22/kadhafi-je-suis-a-tripoli-pas-au-venezuela-1914...

(14) O máis antiimperialista dos líderes árabes, Hassan Nasrallah, secretario xeral do Hezbolá libanés, declarou que é “irracional” dicir que as revolucións árabes, e nomeadamente a libia (que conta tamén co apoio de Irán), foron preparadas en cociñas estadounidenses. Discurso do Hassan Nasrallah, 19 de marzo de 2011. http://www.rebelion.org/mostrar.php?tipo=5&id=&inicio=0

(15) Alcides Arguedas, Los Caudillos bárbaros, editorial Vda L. Tasso, Barcelona, 1929. Léase también Max Daireaux, Melgarejo, Editorial Andina, Bos Aires, 1966.

(16) Cf. Quentin Girard, “Toi vouloir faire bunga-bunga?”, Slate, París, 12 de novembro de 2010. http://www.slate.fr/story/30061/bunga-bunga-berlusconi

(17) Léase “Le Rapport du FMI qui félicite la Libye”, in Mémoire des luttes, París, 11 de marzo de 2011. http://www.medelu.org/spip.php?article761

(18) Léase, Brian May, “Informe sobre Libia”, Amnistía Internacional, Londres, 27 de maio de 2010. http://www.amnesty.be/doc/communiques-et-publications/Les-rapports-annue...

(19) Cf. Evan Hill, “The day the Katiba fell”, Al Jazeera English, 2 de marzo de 2011. http://english.aljazeera.net/indepth/spotlight/libya/2011/03/20113175840...

(20) Ibid.

(21) Estes e outros crimes conduciron o fiscal xefe da Corte Penal Internacional, o arxentino Luís Moreno Ocampo, a abrir unha investigación contra Muamar el Gadafi, acusado de “crimes contra a humanidade” polo Consello de Dereitos Humanos de Nacións Unidas.

(22) Axencia AFP, 17 de marzo de 2011.

(23) Léase Khaled Al-Dakhil, “Pourquoi tant d’hésitations?”, Al-Hayat, Londres (reproducido por Courrier Internacional, París, 17 de marzo de 2011).

(24) http://www.un.org/spanish/docs/sc/

(25) Nouriel Roubini, “Un plan Marshall pour le printemps arabe”, Les Échos, París, 21 de marzo de 2011.

 

___________________________________________________________

 

[Artigo tirado do sitio web español de ‘Le Monde Diplomatique’, núm. 186, de abril de 2011]

cig.prensa@galizacig.com