Logotipo CIG Confederación Intersindical Galega - Avantar - Opinion 4/5/2012
Da época "dourada" á Idade Escura do capitalismo
James Petras
Publicado en Rebelión ()
20120504_capitalismo-no.future.jpg

Ignorando que a especulación financeira é o detonador da crise e o rescate dos bancos a causa do elevado endebedamento, os gobernos europeos culpan perversamente da crise aos programas sociais para a poboación e impoñen programas de austeridade duros e impopulares que reducen o nivel de vida e incrementan os beneficios...

Introdución

 As perspectivas económicas, políticas e sociais para a segunda década do século XXI son fondamente negativas. Mesmo entre a corrente principal dos economistas ortodoxos, a opinión xeneralizada e case universal sobre a situación da economía mundial é pesimista. Aínda que as súas predicións subestiman mesmo neste marco de análise o alcance e a profundidade das crises, hai razóns poderosas para crer que a partir da segunda década deste século iniciamos un devalo máis acusado que o vivido durante a «Gran Recesión» dos anos 2008 e 2009. Os gobernos, cada vez con menos recursos, unha débeda maior e unha crecente resistencia popular a aturar a carga de salvar o sistema capitalista, non son capaces de reanimar o sistema económico.

 Moitas das institucións fundamentais e relacións económicas que orixinaron e derivaron da expansión capitalista mundial e rexional nas últimas tres décadas están en proceso de desintegración e desmembración. Estados Unidos e a Unión Europea, anteriores motores económicos da expansión global, esgotaron as súas potencialidades e atópanse en franca decadencia. Brasil, Rusia, India e China (BRIC), novos centros de crecemento que conferiron un ímpeto novo ao crecemento mundial durante a primeira década, desaceléranse con rapidez e seguirán desacelerándose durante toda esta década.

 A perspectiva política e militar é igualmente sombría, en especial para Oriente Próximo e o sur de Asia, onde Estados Unidos e a Unión Europea están encerelladas en guerras coloniais prolongadas, xa sexa directamente ou a través de intermediarios. As guerras imperiais fan máis fondas as crises económicas porque consomen recursos, en lugar de extraer riqueza e, polo que se refire en particular aos preparativos de guerra de Estados Unidos e Israel contra Irán, ameazan con provocar unha depresión económica de primeira orde.

 A seguir, exporemos unha panorámica das principais rexións da economía política mundial empezando pola crise actual da Unión Europea, ao que seguirá unha análise das causas e consecuencias da decadencia do imperio estadounidense. A continuación, analizarase o impacto negativo das guerras estadounidenses por poderes en favor de Israel en Oriente Próximo antes de ocupármonos do crecemento variábel, os conflitos e as reformas do BRIC: a urxencia de China como principal potencia económica mundial, a situación de Rusia baixo a dinámica dirección do presidente Putin e a de Brasil como hexemonía emerxente de América Latina. Concluiremos examinando as consecuencias sociais e políticas das crises prolongadas, en especial os efectos que os programas de austeridade sostidos e clasistas e as novas guerras coloniais teñen sobre a loita de clases e a remodelación da configuración mundial do poder nun mundo sen potencia hexemónica dominante.

As crises da Unión Europea

 A Eurozona enfróntase a unha tripla crise económica: a inmersión da economía nunha recesión en curso que afecta a un sector manufactureiro deprimido, o acusado devalo do comercio e a precariedade dun sector financeiro no que os banqueiros de Grecia, Italia, o Estado español e Portugal están próximos da bancarrota.(1)

 No imperio está tendo lugar unha crise derivada da custosa secuencia de guerras coloniais e sancións económicas contra o mundo arabo-islámico: Siria, Libia, Iraq, Afganistán e Irán.

 Unha crise constitucional en forma de protestas masivas crecentes que se traduciu na extensión das medidas policiais do Estado, entre as que se están a supresión de garantías constitucionais e a criminalización das protestas no Estado español, Grecia e Inglaterra.

 Ao longo de 2012, o desemprego aumentou até alcanzar a taxa máis elevada desde a introdución da moeda única en 1999. O comercio anual cos socios esencialmente comerciais da UE en Asia caeu de súbito: máis dun 18 por cento no caso de China, un 14 por cento no de Corea do Sur e un descenso similar no de Xapón.(2)

 Máis concretamente, esa Unión Europea golpeada polas crises está preto da creba e a súa estruturación de facto en múltiples niveis estase transformando nunha serie de acordos comerciais e de investimento bilaterais ou multilaterais. Francia e Alemaña e os Países Baixos e Escandinavos son os mellor situados para tratar de soportar a mudanza económica. Inglaterra, principalmente a City londinense, sumida nun illamento monumental, afúndese no crecemento negativo e os seus principais axentes financeiros amoréanse para atopar novas oportunidades especulativas entre os Estados petrolíferos do golfo e outros «nichos». Europa central e do Leste, en particular Polonia e a República Checa, afianzaron os seus lazos con Alemaña pero padecen as consecuencias do devalo xeneralizado dos mercados mundiais. O sur de Europa (Grecia, o Estado español, Portugal e Italia) atravesan unha depresión profunda que as afecta de cifras de crecemento negativo de dous díxitos durante o período comprendido entre os anos 2009 e 2013, mentres o desemprego se dispara a taxas superiores ao 20 por cento á vez que o pagamento dunha débeda inxente (alimentado por un ataque feroz contra os salarios e as prestacións sociais) e o devalo do investimento público reducen gravemente a demanda dos consumidores.(3)

 O desemprego e o subemprego propios dunha situación de depresión, que alcanzan a un terzo da man de obra, e a taxa de desemprego dos mozos (entre 17 e 24 anos) de case un 50 por cento no sur de Europa fan aparecer conflitos sociais sostidos e folgas xerais reiteradas en Grecia, o Estado español, Portugal e Italia, que se intensifican até convertérense en levantamentos populares. A desintegración da Unión Europea é case inevitábel. O euro como opción monetaria pode ser substituído polo regreso ás moedas nacionais, acompañado por depreciacións e proteccionismo. O nacionalismo e a loita de clases están á orde do día. Os bancos de Alemaña, Francia e Suíza prepáranse para sufrir «recortes»: grandes perdas derivadas dos empréstitos concedidos ao sur. Volvéronse necesarios os rescates, o que nas sociedades alemá e francesa enfrontou á maioría contribuínte cos banqueiros. A militancia sindical e o pseudo «populismo» de dereitas» (neofascismo) constitúen un desafío para os actuais gobernos de dereitas (Estado español, Portugal), socialdemócratas e «tecnócratas» (Grecia, Italia).

 En resposta ás crises e as protestas xeneralizadas, no Estado español incrementáronse as medidas policiais. O goberno neofranquista de Mariano Rajoy aprobou leis represivas que penalizan os movementos sociais que opoñan resistencia pasiva ou activa á autoridade pública con penas de cadea que van desde un a tres anos.(4) En Gran Bretaña, o primeiro ministro Cameron aprobou medidas que permiten á policía intervir toda clase de correspondencia electrónica ou postal privada sen necesidade de autorización xudicial.

 É menos probábel que unha Europa deprimida, fragmentada e polarizada se sume a algunha intervención militar israelo-estadounidense de inspiración sionista. Xa as sancións económicas contra Libia, Irán e, mesmo, Siria, orixinaron un atafegante aumento do 20 por cento do prezo do petróleo no ano 2012, o que socavou calquera posibilidade de recuperación económica. Se a Europa atravesada pola crise adopta o enfoque de confrontación de Washington con Rusia e China, limitará o acceso das súas exportacións a dous dos mercados máis dinámicos.

 As guerras e as crises económicas refórzanse mutuamente nunha espiral descendente. A medida que proliferan as guerras imperiais, a economía interior da Eurozona decae.

A crise estadounidense continúa

 A crise estadounidense presenta varias dimensións interrelacionadas: a creba da hexemonía estadounidense e a súa cota de participación nos mercados mundiais, en especial en Asia e América Latina; o aumento das desigualdades de clase e a «recuperación» económica diferenciada entre capital e traballo; e un Estado policial cada vez máis represivo e concibido para evitar a oposición interior ás novas guerras no exterior (sobre todo, contra Irán) e ao descenso a longo prazo do nivel de vida.

 Nada ilustra con tanta clareza o devalo do imperio estadounidense como a súa cota de contracción do comercio mundial e as manufacturas, neste último caso pola contundente aparición de China como «taller mundial».(5) Mesmo nas «esferas de influencia» estadounidenses tradicionais. Estados Unidos xa non é o comerciante e axente financeiro dominante en América Latina e o Caribe.(6)

 Entre os anos 2005 e 2010, os bancos estatais chineses prestaron máis de 75.000 millóns de dólares máis a América Latina que o Banco Mundial, o Banco de Desenvolvemento Interamericano e o Ex-Imp Bank (a axencia estadounidense de créditos para a exportación) xuntos. Estados Unidos foi desprazado por China do papel de principal socio comercial de Brasil, Arxentina, Chile, Perú e Ecuador, especializándose nas exportacións agromineiras.(7) A depreciación de facto da moeda estadounidense e as taxas de xuros subvencionadas polo Estado prexudicaron ás exportacións brasileiras e produciron o que o seu Ministro de Economía cualifica de «guerra monetaria», o que sitúa a Estados Unidos nunha traxectoria de colisión coa economía máis grande e máis importante da rexión.(8) Nas súas últimas reunións coa presidenta Rouseff, Estados Unidos non presentou ningunha iniciativa económica importante para reformular as relacións de Estados Unidos con Brasil. Tampouco conseguiu impor as súas sancións petrolíferas contra Irán en América Latina e Asia. India e China rexeitaron as medidas estadounidenses e seguiron comprando petróleo iraniano. (9)

 A pesar dun lixeiro e feble descenso do desemprego, consecuencia principalmente da redución da man de obra debido ao feito de que moitos parados de longa duración deixaron de buscar emprego, a economía norteamericana foi incapaz de abordar unha inflamación do déficit fiscal de 1,6 billóns de dólares. Debido á acumulación de débeda pública e dos fogares, a Washington estalle resultando difícil atopar a vía para unha recuperación sólida. Tampouco pode recorrer a «exportar» a súa saída do estancamento volvéndose cara a Asia, posto que China, India e o resto do continente asiático están perdendo empuxe económico. É probábel que o crecemento de China no ano 2012 sexa o 7,5 por cento, moi por baixo do 9 por cento habitual, e o de India decrecerá do 8 ao 5 por cento ou menos.(10) Ademais, a política de Obama de cerco militar e exclusión económica e proteccionismo descartará calquera estímulo novo procedente de China.

 A crise económica estadounidense golpeou coa máxima forza á clase media e traballadora. Ese segmento non recibiu nada que se pareza ao billón de dólares de rescate que se entregou a Wall Street para mellorar a súa apurada situación socioeconómica.(11)

 Segundo un informe, «uns 12 millóns de prestatarios, un de cada cinco propietarios de vivenda hipotecados en Estados Unidos, debe máis do que vale a súa propiedade», o que deprime o mercado inmobiliario e reduce en varios billóns de dólares o valor neto das vivendas estadounidenses.(12)

 O «descenso do desemprego» declarado polo goberno de Obama é consecuencia sobre todo da redución da man de obra desde os 146 millóns a que ascendía en 2007 ata os 140 millóns en 2011. No ano 2008, o 62,7 por cento da poboación tiña emprego; antes de que empezase o ano 2012 caera até o 58,5 por cento, o que explica un descenso do desemprego do 9,3 ao 8,3 por cento. Se no ano 2012 estivese buscando traballo o mesmo número de traballadores que no ano 2007, o desemprego(13) sería superior ao 11 por cento. A caída da renda media é causa e consecuencia do acusado descenso da «clase media». Os postos de traballo ben remunerados do sector manufactureiro están sendo substituídos por «empregos mal pagos no ámbito dos servizos»: máis do 90 por cento dos 27,3 millóns de postos de traballo de nova creación nas últimas dúas décadas pertencen ao sector servizos.(14)

 A explotación da man de obra evidénciase no aumento da produtividade, mesmo cando o número de traballadores diminúe: todos os beneficios das innovacións tecnolóxicas se deben ao capital, pois as máquinas substitúen os traballadores. A medida que aumenta a eficiencia, os postos de traballo esváense e os beneficios aumentan. Nos últimos vinte anos, a contribución da man de obra á renda nacional descendeu do 63 por cento ao 58 por cento. Mentres que o salario medio diminuíu un 2,7 por cento desde a recesión dos anos 2008-2010, os beneficios aumentaron case un 30 por cento. Mentres que o mercado interior se contrae, Standard & Poor’s obtén o 33 por cento dos seus beneficios da explotación de man de obra barata no estranxeiro. A globalización prexudicou sen dúbida á man de obra estadounidense e beneficiou ao conglomerado multinacional. Un exemplo pertinente é o de General Motors, que no ano 2011 rexistrou uns beneficios de 7.600 millóns de dólares, os máis avultados da súa historia.(15)

 O proxecto de orzamento de Obama para 2013 propón afondar na división social recortando gastos de atención sanitaria e seguridade social en 364.000 millóns de dólares, mentres que só aumenta os impostos aos ricos en menos dun terzo desa suma.(16)

 Ante un descontento crecente pola crise económica, as guerras imperiais no exterior, o aumento do prezo do petróleo e o descenso do nivel de vida, Estados Unidos acrecentou inmensamente a lexislación policial permitindo que o Estado asasine a cidadáns sospeitosos de confraternizar con terroristas mal categorizados e suspendendo a supervisión xudicial (habeas corpus) na realización de intervencións policiais en fogares, oficinas e sitios de Internet.

 Unha orde presidencial do 16 de marzo de 2012 autorizou a clausura gobernamental de todos os centros de traballo importantes e a militarización da man de obra en tempo de «urxencia»... o que inclúe tempos de paz.(17)

 Estados Unidos e Inglaterra son os maiores perdedores da reconstrución económica iraquí durante a posguerra. Dos 1.860 millóns de dólares en proxectos de infraestrutura, as empresas de Estados Unidos e Reino Unido obterán menos dun 5 por cento.(18) É probábel que se produza un balance similar en Libia e outros lugares. O militarismo imperial estadounidense destrúe a un adversario sumíndose en débedas para conseguilo e os países non belixerantes cultivan os lucrativos contratos de reconstrución económica da posguerra. De feito, a construción do imperio detrae billóns de dólares en gasto militar sen extraer ningunha riqueza económica acorde. En realidade, esprémese a economía nacional para financiar un imperio militar de 700 bases no exterior. A medida que as guerras se multiplican, o consumo interior contráese.

 O estancamento e a recuperación económica estadounidense sen emprego queda patente no crecente número de estadounidenses que dependen dos comedores populares, na epidemia de desafiuzamentos (máis de dez millóns de persoas deben 3 ou máis prazos da súa hipoteca) e no feito de que o 30 por cento dos escolares teñen que recorrer aos almorzos e comidas gratuítos.

 A explotación da man de obra («produtividade») intensificouse cando os capitalistas obrigan os traballadores a produciren máis por menos soldo, co que abren máis a fenda de renda entre salarios e beneficios.(19) Hai varias décadas, o salario medio dun conselleiro delegado estadounidense era setenta veces maior que o dun traballador ordinario. Hoxe día é 350 veces superior. As desigualdades alcanzaron unha cota sen precedentes e seguen aumentando: nos últimos dez anos, o 1 por cento máis acomodado da estrutura de clases recibiu o 90 por cento do incremento das rendas, o que supuxo un descenso real do salario medio superior ao 5 por cento.

 A mala situación económica e o aumento do desemprego veñen acompañados de recortes salvaxes de gastos sociais para pagar o rescate dos bancos, as axencias de investimento e a industria do automóbil con problemas económicos. Os debates entre os partidos demócrata e republicano viran ao redor de canto recortar os programas de saúde pública para xubilados (Medicare) e pobres (Medicaid) e como continuar privatizando a seguridade social co fin de garantir a «confianza» dos titulares de bonos do Estado. Ante un abano de opcións políticas reducido, o electorado reacciona votando en contra dos gobernantes, absténdose en masa (máis do 60 por cento de abstención nas eleccións ao Congreso e o 50 por cento nas eleccións presidenciais) ou mediante movementos de masas espontáneos e organizados, como a protesta «Occupy Wall Street». O descontento, a hostilidade e a frustración predominan na cultura política norteamericana. Os dous partidos principais intentan desviar as críticas e distraer os votantes descontentos demonizando os cidadáns e países islámicos cualificándoos de «ameaza para a seguridade nacional» e aumentando o poder policial do Estado á conta das liberdades constitucionais. Os demagogos do Partido Demócrata culpan de todo ás prácticas comerciais inxustas de China, en lugar de á fuxida xeneralizada das multinacionais estadounidenses do territorio nacional. Os demagogos do Partido Republicano culpan da devastación económica do sector manufactureiro levada a cabo por Wall Street, sobre todo, aos traballadores inmigrantes latinoamericanos por «roubar postos de traballo estadounidenses». Ambos, seguindo os pasos do «lobby israelí», esbardallan contra os islamo-fascistas de Irán.

Novas guerras en plena crise: os sionistas apertan o gatillo

 No que probabelmente sexa o primeiro caso da historia do mundo, a potencia imperial mundial estadounidense está sometida aos ditados dun Estado marxinal, Israel, e réndelle tributo (en forma de axuda militar e económica por valor de máis de cen mil millóns de dólares durante o pasado medio século) para escaso beneficio da economía mundial e uns cantos aliados.(20)  Endexamais noutros imperios da historia unha minoría tan diminuta, os sionistas estadounidenses, actuaron pola forza en nome do Estado tributario, nin exerceu unha influencia tan poderosa na disposición do Estado imperial para servir aos intereses militares dunha potencia estranxeira. Endexamais na historia unha elite próspera, formada nas escolas universitarias máis prestixiosas e ocupando postos estratéxicos de poder económico, cultural e político, empuxou a un imperio a librar unha serie de guerras coloniais prolongadas que prexudican ás principais institucións privadas da industria (do petróleo), baleiran o erario público e empobrecen á inmensa maioría de contribuíntes e consumidores de enerxía en aras do obxectivo de que exista un «Gran Israel».

 Para rematar, endexamais na historia das análises sociais modernas foron tan deliberadamente alixeiradas e terxiversadas a manipulación política e a exhibición pública e descarada dunha elite de poder en beneficio dun goberno estranxeiro por uns xornalistas e expertos cómplices ou amedrentados; outro exemplo do omnipresente poder da intimidación da constelación de poder sionista (Zionist Power Configuration).(21)

 É precisamente este exercicio de poder da elite en nome dun goberno estranxeiro o que explica unhas guerras imperiais carísimas e reiteradas contra países árabes e islámicos, mesmo no medio dunha crise económica de primeira orde e persistente. Como a primeira e teimosa lealdade do lobby israelí se debe a Israel, non ten o menor reparo en agravar o déficit fiscal estadounidense debido a uns gastos militares multimillonarios para librar unhas guerras destinadas a promover a dominación israelí en Oriente Próximo.

 Os 52 presidentes das principais organizacións xudeu-estadounidenses e os seus partidarios no Congreso, o Estado, a Facenda Pública e o Pentágono, convencidos de que «Israel é o primeiro», intensificaron as sancións económicas e os preparativos militares para unha guerra contra Irán, a pesar de que supoña perder un mercado significativo para as exportacións estadounidenses e o desvío duns recursos económicos escasos cara a uns gastos militares improdutivos. Como consecuencia das ameazas de guerra procedentes de Washington e Tel Aviv, nos primeiros seis meses de 2012 os especuladores empuxaron á alza o prezo do petróleo nun 20 por cento desbaratando aínda máis toda esperanza de recuperación económica. Un ataque de Estados Unidos e Israel contra Irán non se traducirá nunha guerra breve e localizada: traducirase nunha conflagración rexional que reducirá de forma acusada o fluxo de petróleo, poñerá polas nubes os prezos e, en pouco tempo, levará a unha depresión mundial.(22) Dado o éxito obtido polo extremista goberno israelí á hora de garantir obediencia cega ás súas políticas de guerra no Congreso de Estados Unidos e a Casa Branca, con Iraq (2003), Libia (2011) e Líbano (2006), hai que desbotar calquera dúbida de que existe a posibilidade real de que leve a cabo un ataque contra Irán, cos catastróficos resultados que comportaría.

China: O neoliberalismo e os mecanismos compensatorios no ano 2012

 O crecemento dinámico de China durante os últimos trinta anos debe tanto á revolución socialista de 1949 como ao investimento capitalista realizada desde 1980 até a actualidade. A revolución creou o Estado moderno, derrotou o exército imperial xaponés, os señores da guerra locais e os gobernantes políticos corruptos do Kuomintang e puxo fin aos enclaves litorais estranxeiros euro-estadounidenses. A revolución sentou as bases para crear unha país unificado. Mobilizando a man de obra creou as infraestruturas esenciais vinculando sectores económicos; mediante unha reforma agraria liberou o campesiñado das restricións semifeudais e xerou un mercado interior; mediante a educación pública e gratuíta e os servizos de saúde creou unha forza de traballo sa e culta e todo un exército de científicos, enxeñeiros e técnicos que producía innovacións e estimulaba un crecemento con cifras de dous díxitos. A transición ao capitalismo iniciouse en 1980 e acelerouse a partir de entón mediante a descolectivización da agricultura, a privatización da industria, o comercio e o solo urbano e a entrada masiva e prolongada no país de multinacionais importantes.

 A transición e consolidación da Chinesa capitalista tivo un efecto dual: desatou as forzas produtivas que desembocaban nunhas cifras de crecemento de dous díxitos e polarizou as relacións de clase entre un sector gobernante super rico, a «pequena burguesía nova» privilexiada, e un inmenso exército de obreiros fabrís mal pagos e traballadores emigrantes do servizo doméstico e o sector da construción.

 A medida que China se foi convertendo no «taller do mundo», pasou a ser tamén a sede das peores desigualdades sociais do mundo. O capital chinés asociado co capital estranxeiro converteuna na segunda economía máis grande do mundo. Pero a segunda e terceira xeración da clase traballadora de China foise comprometendo cada vez máis con accións masivas para esixir maiores cotas de riqueza, o regreso á saúde e a educación pública e gratuíta e a redución do custo da vivenda.(23) A elite de China enfróntase a unha dobre presión: por unha banda, a do capital privado que reclama maior desregulación económica para favorecer o investimento estranxeiro e, por outra, a do clamor da man de obra que esixe maiores liberdades políticas e gasto en vivenda e pór fin ás tupidas redes de corrupción existentes entre as autoridades do partido e as elites empresariais. (24)Cando a economía chinesa madurou, pasou a realizar maiores investimentos en investigación básica e enxeñaría avanzada, o que levou a China a ascender na cadea de produción de valor de manufacturas complexas e innovadoras.(25) Ante a redución dos excedentes comerciais debidos á caída da demanda como consecuencia dunha zona Euro e uns Estados Unidos atinxidos pola crise, apareceu entre as elites unha loita cada vez máis acusada que enfrontou os neoliberais contra os populistas. O núcleo directivo que rodea ao primeiro ministro Wen Jiabao subscribiu a apertura dos mercados financeiros, a entrada de capital financeiro estranxeiro, a liberalización do sistema político para favorecer a competencia da elites e a represión dos defensores das medidas neopopulistas como as propostas por Bo Xilai, antigo alcalde de Chongging e ex membro do politburó. Bo Xilai promoveu unha maior previsión social, a protección do medio ambiente, a construción de vivenda social, unha maior igualdade social e a persecución firme das mafias corruptas do partido e as empresas.(26) A derrota do xefe simbólico da «facción populista» coa detención de Bo Xilai, proclamada pola prensa económica occidental como unha vitoria sobre «a demagoxia neo-maoísta», indica o profundamento e o respaldo claro do neoliberalismo e o rexeitamento paulatino dun réxime que regulase os fluxos financeiros estranxeiros.(27) Todo isto, á súa vez, acrecenta a vulnerabilidade de China ao caos financeiro e abre oportunidades aos fluxos de capital estranxeiros dos novos multimillonarios de China. O crecemento anunciado do gasto social interior aínda ten que aliviar as desigualdades de clase. China e a súa elite convertéronse na meca dos fabricantes de artigos de luxo e deseñadores de moda, tanto no interior como no estranxeiro, en cidades como París, Londres, Milán ou Nova York.

 Ante as presións cada vez máis intensas desde abaixo e, en especial, á luz do profundamento na alternativa neoliberal(28), a elite chinesa tamén ten que enfrontarse á crise dos seus principais mercados de exportación da zona euro.

 China afronta a crise de Estados Unidos e a UE da nova década con varias posibilidades de aliviar o seu impacto. Pequín está pasando a producir bens e servizos para os 700 millóns de consumidores nacionais que actualmente están fóra da espiral económica. Ao incrementar os salarios, os servizos sociais e a protección ambiental, China está compensando a perda dos mercados exteriores. China está incrementando enormemente o gasto na extensión da cobertura da saúde pública, a alza dos salarios e investindo miles de millóns en investigación e tecnoloxía básicas. O crecemento económico de China, que dependía da especulación inmobiliaria, cambiou de marcha cando o goberno endureceu os empréstitos e esixiu maior investimento municipal en vivendas sociais de baixo custo para as clases medias e traballadoras. Para evitar unha caída brusca que supuxese perda de postos de traballo, crebas municipais e aumento dos conflitos sociais e de clase, China disponse a lanzar un paquete de medidas masivo como fixo nos anos 2008 e 2009. Ante o aumento da demanda da nova elite económica de maior liberalización económica e política e da demanda da clase traballadora de igualdade social e aumento de salarios, as diferentes faccións do Partido Comunista discuten acerca dunha maior liberalización e unha democratización gradual.(29) O resultado afectará fondamente á estrutura de clases e as institucións políticas de China, así como á forza relativa das relacións entre o mercado e o Estado. Un xiro cara a unha maior liberalización e desregulación dos mercados financeiros, que é o máis probábel, podería agudizar os conflitos de clase e provocar unha crise económica que seguramente reforzará a oposición ao mercado.

Rusia enfróntase á crise

 A década post-soviética (1990-1999) foi testemuña da maior catástrofe humana en tempo de paz: a esperanza de vida descendeu dos 66 aos 58 anos no transcurso de tres anos, nos que morreron prematuramente máis de tres millóns de rusos a medida que os oligarcas capitalistas de novo xorne saqueaban a economía e as arcas públicas. (30) Yeltsin, titular da ditadura, bombardeou literalmente a un parlamento encabezado pola oposición para apoiar o seu réxime. Foi elixido presidente en 1996 grazas á manipulación dos medios de comunicación oligárquicos, a uns procesos electorais rexionais dominados polos gánsters e ao financiamento privado e estatal masivas. Matóns e oligarcas apropiáronse por unha minúscula parte do seu valor dun billón de dólares en recursos públicos procedentes de sectores diversos que inclúen o do petróleo, o gas, a banca e o transporte.(31) Os niveis de vida caeron, os pensionistas sufriron penurias extremas e en determinados lugares botouse a moita xente das vivendas públicas que ocupaban.

 No momento culminante da enxurrada neoliberal, máis do 60 por cento da poboación rusa quedou por baixo da liña de pobreza; o descenso máis importante desde o final da Segunda Guerra Mundial. Rusia deixou de ser unha das dúas superpotencias mundiais para se converter nun Estado vasalo do imperio europeo-estadounidense.

 Coa chegada da era Putin, ao comezo do novo século Rusia iniciou unha recuperación rápida e acusada. Durante a primeira década do século XXI a pobreza reduciuse a menos do 20 por cento da poboación. Os salarios pagábanse a tempo e incrementáronse en máis dun 90 por cento. A economía rusa crecía case a un 8 por cento anual e os seus excedentes comerciais culminaron nunha reservas estranxeiras superiores aos 300.000 millóns de dólares. Rusia recuperou a súa condición de potencia respectada na escena internacional e pasou a formar parte do cuarteto que compoñen os BRIC (Brasil, Rusia, India e China).

 Aínda que Putin non investiu o curso de privatizacións, nin levou a xuízo ás elites oligárquicas por enriquecerse ilicitamente, si limitou o control que exercía sobre as políticas públicas. Pola súa teima na defensa dos intereses nacionais rusos e a súa oposición ao cerco de mísiles estadounidenses ante as súas fronteiras, os medios de comunicación occidentais acusárono de ser un «intransixente» («hardline»).(32) Por gañar eleccións e impor algunhas restricións á propaganda financiada e influída por Occidente (grupos de expertos, ONG e grandes plataformas mediáticas), os medios de comunicación imperiais alcumárono de «autoritario». Con todo, a estabilización e a prosperidade promovidas polo Estado marxinaron á oposición apoiada por Occidente e recibiron o respaldo popular de case dous terzos do electorado.

 A elección do presidente Putin con máis do 60 por cento dos votos no ano de 2012 supuxo un golpe importante á tentativa de oposición apoiada por Occidente para atrasar o reloxo até a era Yeltsin... Putin prometeu instaurar políticas máis independentes e colaborar menos no respaldo dos levantamentos promovidos por Estados Unidos e nas sancións contra aliados rusos como Siria e socios comerciais como Irán. Putin orientou a súa tarefa a acrecentar os lazos comerciais e diplomáticos con China. Rusia benefíciase do aumento do prezo do petróleo, que supera os 120 dólares por barril. A crise da UE e o debilitamento da OTAN volve menos apetecíbel o plan de Obama de situar mísiles apuntando a Rusia e convérteo máis ben unha provocación.

 Os medios occidentais apoiaron a oposición a pesar de que a súa labazada económica non logrou deteriorar a imaxe de Putin: os seus boicots ao investimento non chegaron a ningunha parte e foron derrotados rigorosamente e por ampla marxe nas eleccións presidenciais. A recesión non debilitou a economía rusa. Para sustentar o crecemento, Putin segue confiando na propiedade pública e nunha maior dependencia dos xigantes petrolíferos do estranxeiro e dos oligarcas, unha coalición inestábel e contraditoria.

A transición 2011-2012: Do estancamento e a recesión rexionais á crise mundial

 O ano 2011 puxo os alicerces para que a crise profundase na Unión Europea. A crise comezou coa recesión na Eurozona, o estancamento de Estados Unidos e o estourido de protestas masivas contra os programas de austeridade atroz que rebaixaron drasticamente o nivel de vida a escala continental. Os sucesos de 2011 foron un ensaio xeral para un novo ano de rebelións populares e folgas xerais. Ademais, a escalada da febre bélica argallada polos sionistas contra Irán no ano 2011 desembocou en sancións brutais e nunha maior probabilidade de que se desencadee a guerra rexional máis importante desde o conflito de Estados Unidos con Indochina. As campañas e os resultados das eleccións presidenciais en Estados Unidos e Francia non ofrecen alivio nin alternativas; ningún dos candidatos principais presenta unha alternativa á intensificación dos conflitos globais e a crise económica.

 Durante o ano 2011, o goberno de Obama anunciou a adopción dunha política de confrontación militar con Rusia e o cerco militar de China. As súas políticas están concibidas para socavar a defensa estratéxica de Rusia e degradar o ascenso de China como potencia económica mundial. Ante o profundamento da recesión económica e co devalo dos mercados exteriores, en especial en Europa, Washington persegue perversa e agresivamente políticas que limiten as exportacións lucrativas ao mercado chinés e a entrada de investimentos nese país. O esforzo da Casa Branca para trastornar o comercio e os investimentos de China en Asia, África e outros lugares foi un fracaso funesto. En realidade, China substituíu a Estados Unidos como beneficiario principal da axuda en América Latina e ata o Caribe. Os afáns estadounidenses para explotar os conflitos étnicos e populares internos de China co fin de incrementar a súa presenza militar fronte ao litoral chinés non serviu máis que para fomentar que China incremente o seu orzamento de defensa nun 12 por cento anual e os seus investimentos en seguridade nacional e programas sociais. Neste contexto, non se pode desbotar que se realice un acto de provocación significativo ou se produza un incidente costeiro creado artificialmente. As tentativas erradas de Estados Unidos de conter o auxe de China suscitaron chamamentos chovinistas virulentos por parte de expertos da dereita para librar outra «Guerra Fría» carísima. A carreira militar de Obama en Extremo Oriente forneceu o marco e a xustificación dunha confrontación a gran escala, longo prazo e carísima con China. Trátase dun esforzo desesperado de afortalar a influencia en devalo e as posicións estratéxicas estadounidenses en Asia. Porén, o «cuadrilátero de poder» militar estadounidense (Estados Unidos, Xapón, Australia e Corea do Sur) con apoio de satélites de Filipinas non iguala a intensificación dos lazos comerciais, investidores e monetarios de China co seu socios rexionais en Asia, nin os seus crecentes vínculos financeiros con América Latina e África. A propaganda militar de Washington dáse nun baleiro económico, desprovisto dalgunha iniciativa económica nova. Só serve para exacerbar o déficit fiscal interior, mentres que as súas bases militares, os seus desprazamentos de tropas e o seu gasto militar súmanse ao déficit da súa balanza de pagamentos.

 Os programas de austeridade impostos en Europa, desde en Inglaterra e Letonia ao sur do continente, adoptáronse en 2012 como unha vinganza. Os despedimentos masivos no sector público e a redución de salarios e de oportunidades de emprego no sector privado conduciron a un ano de enfrontamento de clases permanente e cuestionamento do goberno. As «políticas de austeridade» foron acompañadas no sur de Europa pola falta de pagamento de débedas derivado de perdas bancarias importantes en Francia, Alemaña e Inglaterra. A clase económica dominante británica logrou presionar ao goberno de coalición liberal-conservador para que incrementase impostos regresivos, reducise os impostos ás empresas, privatizase a saúde pública e a educación e reprimise os levantamentos populares. Estableceuse por lei un novo estilo neothatcherista duro de goberno autocrático baseado no aumento das competencias policiais para a investigación das comunicacións privadas. A alianza opositora laborista-sindical recorreu a protestas verbais vacuas á vez que apertou o cinto ás bases rebeldes. As medidas socioeconómicas regresivas implantadas desde 2008 a 2012 en toda Europa crearon o escenario no que aparezan novos gobernos democráticos non elixidos e gobernos policiais que, á súa vez, desembocaron en confrontacións sociais máis agudos. A segunda década do século avecíñase como unha «década perdida» sen ningún futuro para os traballadores e a mocidade desempregada.

As guerras vindeiras que acaban con Estados Unidos «tal como foi até o de agora»

 As demandas imposíbeis que o goberno israelí ditou cando o grupo dos Cinco máis Un anunciou a apertura dunha nova rolda de negociacións con Irán converteuse no fundamento das «demandas innegociables» de Washington. Israel, vía Washington, esixe que Irán desmantele o seu recentemente construído centro de investigación nuclear moderno e multimillonario de Fordo, que deteña o enriquecemento de uranio, que destrúa o que eles chaman «material enriquecido para uso militar» (uranio enriquecido ao 20 por cento) e que permita a supervisión permanente e omnipresente por parte do Organismo Internacional de Enerxía Atómica (IAEA, International Atomic Energy Agency) de todas as instalacións de defensa iranianos.(33) Ningún país dos máis dun centenar que realizan investigación no ámbito nuclear está sometido a semellantes condicións. De feito, Irán sitúase dentro dos parámetros da lexislación internacional e o acordo de non proliferación... mentres que Israel rexeita toda inspección internacional do seu arsenal de armamento nuclear e nunca asinou o tratado de non proliferación nuclear.

 Os iranianos propoñen negociar as condicións de enriquecemento limitando a cantidade, o grao de enriquecemento e as inspeccións. Pero, sen dúbida e comprensibelmente, non van destruír as súas instalacións de investigación avanzada, nin a poñer fin a todo tipo de enriquecemento. Dito doutro xeito: a posición israelí-sionista-estadounidense está concibida especificamente para sabotear toda negociación razoábel que garanta o uso pacífico do programa nuclear de Irán. O obxectivo é crear un pretexto para afirmar que se intentou negociar», pero que se fracasou e que o ataque militar está «xustificado».(34)

 Co goberno de Obama, como co do seu predecesor, Estados Unidos fixo gala de que subscribe inflexibelmente a doutrina de política exterior por decreto unilateral na tarefa de construír un mundo unipolar .

 Washington rexeitou un acordo negociado da crise libia: apoiou unha guerra aérea e naval xeneralizada marcada polo éxito militar e a devastación absoluta da economía, a sociedade e a estrutura política libias.(35)

 Estados Unidos e os seus sátrapas da OTAN e Estados clientes do Golfo piden que o goberno sirio reduza unilateralmente a defensa militar do seu país mentres eles seguen fornecendo armas, axuda económica e mercenarios á oposición armada. Na práctica, Estados Unidos apoia un cesamento do fogo unilateral para facilitar o avance dos seus clientes «rebeldes» e mercenarios.(36)

 Estados Unidos, en solitario e sen un só país que o apoie, insistiu en que Cuba fose excluída do «Cumio das Américas» celebrada en Cartaxena, Colombia, os días 14 e 15 de abril de 2012.(37) Os países asistentes deixaron claro a Obama a súa vontade de que esta fose o último Cumio do que quedase excluída Cuba.(38) O veto unilateral contra as políticas progresistas de América Latina está morto e enterrado. En cambio, en aras as súas guerras coloniais, Estados Unidos, a zona Euro e Israel alíanse cos gobernos máis retrógrados, como os das ditaduras petrolíferas do Golfo. E son unhas políticas rexeitadas polas principais potencias de Asia (China, India), América Latina (Brasil, Arxentina), África (Sudáfrica) e Rusia. Noutras palabras: a pesar do crecente illamento internacional e do caos e a destrución tremendos que as guerras coloniais deixan ao seu paso, o complexo sionista-militarista e de Wall Street que goberna Estados Unidos e, por conseguinte, a OTAN, négase a reflexionar e reconsiderar as realidades do século XXI. Washington non consegue recoñecer que o mundo é multipolar, que as guerras coloniais destrúen imperios e que unha política imperial ditada por unha elite minoritaria aliñada cun goberno racista-militar-colonial só pode desembocar en desastres.

 Obama sentou as bases para outra guerra máis grande en Oriente Próximo a base de recolocar soldados de Iraq e Afganistán e concentralos fronte a Irán. Para debilitar a Irán, Washington está ampliando as operacións civís e militares clandestinas contra os aliados iranianos: Siria, Paquistán, Venezuela e China. A clave da estratexia belicosa estadounidense e israelí cara a Irán é unha serie de guerras en Estados veciños, sancións económicas de ámbito mundial, ciberataques dirixidos a inhabilitar industrias vitais e asasinatos terroristas clandestinos de científicos e altos cargos militares. Todo o ímpeto, a planificación e a execución das políticas do goberno norteamericano conducentes á guerra contra Irán pódense atribuír á constelación de poder sionista que ocupa cargos estratéxicos no goberno, os medios de comunicación e a «sociedade civil» estadounidense. Mesmo a prensa económica subliña a influencia política do diñeiro xudeu na elección e selección de candidatos presidenciais e lexisladores: The Financial Times salienta o papel que desempeña o un por cento da elite de poder xudía no título do seu artigo «O voto xudeu: un segmento pequeno, pero protagonista na recadación de fondos» («The Jewish Vote: Small segment but a big role in raising funds»). (39) É igualmente importante e de coñecemento público que as principais fundacións apoiadas por Israel e dirixidas por sionistas desempeñan un papel decisivo no deseño dunhas sancións contra Irán por parte de Estados Unidos e a Eurozona que prexudican ás súas economías. Segundo The Financial Times, «o director executivo da Fundación para a Defensa das Democracias» (sic) («Foundation for Defense of Democracies»), con sede en Washington, Mark Dubowitz, que contribuíu a redactar a última lista de sancións, recoñece que se corre o risco de que o prezo do petróleo se dispare aínda máis».(40) Un escrutinio sistemático dos lexisladores que deseñan e instauran a política de sancións económicas no Congreso estadounidense dá como resultado o papel destacado que desempeñan sionistas sobresalientes como Waxman, Ileana Ros-Lehtinen, Levin, Cantor, Berman e os seus innumerábeis seguidores. Dennis Ross na Casa Branca, Jeffrey Feltman no Departamento de Estado e David Cohen no do Tesouro garanten que a Casa Branca acate a disciplina israelí. O goberno de Obama, en plena campaña de reelección presidencial, está especialmente endebedado con recadadores multimillonarios sionistas e segue o exemplo dos 52 presidentes de organizacións xudeu-estadounidenses importantes. Xuntos, recadan máis do 50 por cento dos fondos para a campaña do Partido Demócrata. A estratexia sionista israelo-estadounidense consiste en cercar a Irán, debilitala economicamente e atacar o seu exército. A guerra de Iraq é o «modelo» estadounidense da súa actual escalada para atacar Irán. Israel é o principal beneficiario político e militar das guerras contra Iraq e Libia, como tamén sucede na actual guerra por poderes contra Siria. Estas guerras destruíron os adversarios de Israel ou están en vías de facelo. Pero o custo económico, político e humano para Estados Unidos foi inmenso: billóns de dólares en débedas de guerra fixeron desangrarse ás arcas estadounidense sen ningún beneficio económico, pois en Iraq e Irán sacrificáronse as vantaxes petrolíferas estadounidenses.

 A principal arma escollida son as sancións económicas, concibidas para producir malestar no interior de Irán. Esta medida saíulle mal porque disparou o prezo do petróleo nun 20 por cento no ano 2012 e socavou toda posibilidade de recuperación económica na UE e Estados Unidos. A campaña de sancións globais que comprometeu as enerxías dos principais grupos de presión xudeus-sionistas triunfou cando o goberno de Obama acompañouna cunha escalada de sancións económicas. Os gobernos estadounidense, da OTAN e israelí non atoparon ningunha oposición nos medios de comunicación, o Congreso ou o gabinete presidencial. A constelación de poder sionista non recibe practicamente críticas sequera dos autores, movementos pacifistas e grupos esquerdistas máis progresistas... cunhas cantas e notábeis excepcións. A recolocación de tropas estadounidenses de Iraq o ano pasado, o envío de portaavións fronte á costa de Irán, as sancións económicas e a presión ascendente do lobby de Israel en Estados Unidos acrecenta a probabilidade de guerra en Oriente Próximo. Isto seguramente significa un ataque aéreo e marítimo «por sorpresa» con mísiles por parte de Israel e Estados Unidos. O lobby israelí transmitirá fielmente aos seus lacaios do Congreso estadounidense e á opinión pública occidental para consumo e difusión do resto do mundo occidental o pretexto esgrimido por Israel: a posibilidade dun «ataque nuclear inminente» e a afirmación da Casa Branca de que «é imposíbel» que Irán participe nunha negociación de boa fe. Contrariamente ao que opinan os dirixentes israelís, esta non será unha guerra limitada. Irán é capaz de manter unha guerra prolongada que se estenda por toda a rexión do Golfo. Irán é capaz de atravesar a fronteira para entrar en Iraq axudado polos seus «aliados» xiítas. Pode paralizar o tráfico de petróleo no Estreito de Ormuz. Pode lanzar mísiles aos campos petrolíferos sauditas. Unha guerra israelo-estadounidense contra Irán será unha guerra devastadora, sanguenta e prolongada que podería provocar unha depresión mundial. Estados Unidos soportará o custo militar directo en solitario e o resto do mundo pagará un alto prezo económico. A guerra estadounidense promovida polos sionistas converterá a recesión dos anos 2008-2012 nunha depresión máis grave e, seguramente, provocará levantamentos de masas.

Conclusión

 A configuración do poder mundial na nova década é moito máis complexa que a designación cociñada polas principais bancas.(41) O BRIC, por exemplo, inclúe a unha potencia autenticamente mundial, China, que é todo un centro de manufacturas, ciencia e crecemento; a Rusia, unha potencia militar moi dependente da exportación de enerxía e que carece dun sector manufactureiro competitivo; a Brasil, unha economía dependente da exportación de bens que padece estancamento económico; e a India, onde tres cuartas partes da poboación vive cunha cantidade igual ou inferior a 3 dólares diarios. O devalo do eixo UE-EEUU non vén acompañado dunha configuración multipolar do poder mundial. A crise xerada polo neoliberalismo en Occidente vén acompañada do ascenso do propio neoliberalismo en Asia, especialmente en China, India, Corea do Sur e Indonesia. O devalo do neoliberalismo en Occidente non vén acompañado polo auxe do socialismo: no sur de Europa, os gobernos de dereita autoritaria apoian a orde neoliberal convulso pola crise impondo medidas por decreto e criminalizando os movementos sociais e a desobediencia civil e centralizando o poder executivo. Ignorando que a especulación financeira é o detonador da crise e o rescate dos bancos a causa do elevado endebedamento, os gobernos culpan perversamente da crise aos programas sociais para a poboación e impoñen programas de austeridade duros e impopulares que reducen o nivel de vida e incrementan os beneficios. O debate entre neoliberais e neokeynesianos céntrase na «austeridade» fronte ao «gasto»; ningún dos dous aborda o fundamento de clase da política estatal e as relacións de clase que definen os custos e os beneficios económicos. O que quedou claro durante toda esta longa crise socioeconómica é a impermeabilidade do Estado: a pesar da desafección masiva, das folgas xerais reiteradas e das manifestacións multitudinarias, o Estado capitalista ignora os intereses maioritarios e persiste en impor unha redución do nivel de vida salvaxe e retrógrada. O goberno capitalista de Occidente baséase nun retroceso de setenta anos de conquistas sociais. A realidade do crecente afundimento na miseria substitúe á idea de progreso social. pasamos da denominada «época dourada» do capitalismo posterior á Segunda Guerra Mundial a longo prazo noite da «Idade Escura» do capitalismo, un período de decadencia e descenso á barbarie.

 Todos os indicadores apuntan que a segunda década do século XXI vai ser unha época de crise económica ininterrompida que se propagará desde Europa e Estados Unidos a Asia e os seus dominios en África e América Latina. As catastróficas guerras imperiais por poderes aceleran a decadencia sostida do imperio estadounidense e facilitan o ascenso de Asia como epicentro do capitalismo mundial e sede de conflitos de clase crecentes. A crise do goberno de clase capitalista é autenticamente global e vai máis alá agudizando confrontacións comerciais inter-imperialistas. As guerras coloniais están desbaratando todas os esforzos por aliviar esta crise. Unha crise económica prolongada e unha interminábel espiral descendente do nivel de vida, alimentadas por programas de austeridade clasistas concibidos para reducir os salarios e as prestacións sociais e incrementar os beneficios. En resposta, os movementos sociais de masas emerxentes están desempeñando un papel fundamental no seo da oposición anticapitalista. A acción directa está eclipsando aos poucos á política electoral, desprazándose co paso do tempo da protesta e a rebelión cara á loita polo poder do Estado.

_________________________________________________________________________

Notas:

(1) Sobre a recesión sostida na zona euro, en especial en Grecia, véxase The Financial Times, 16 de febreiro de 2012, p. 2.

(2) The Financial Times, 15 de decembro de 2011, p. 3.

(3) BBC Business News, 2 de abril de 2012.

(4) La Jornada, 12 de abril de 2012

(5) Edward Loce, Time to Start Thinking: America and the Spectre of Decline (Little, Brown: 2012).

(6) The Financial Times, 16 de febreiro de 2012.

(7) Ibíd.

(8) La Jornada, 10 de abril de 2012, e The Financial Times, 11 de xaneiro de 2012, p. 7.

(9) The Financial Times, 2 de marzo de 2012.

(10) Fondo Monetario Internacional, «Previsión de Crecemento para 2012», marzo de 2012.

(11) The Financial Times, 11 de abril de 2012, p. 6.

(12) Ibíd.

(13) The Financial Times, 12 de decembro de 2011, p. 1.

(14) The Financial Times, 15 de decembro de 2011, p. 1.

(15) Earthlink News, 6 de febreiro de 2012.

(16) BBC News, 13 de febreiro de 2012.

(17) Executive Order - National Defense Resource Preparedness, 16 de marzo de 2012; Stephen Lendman, «Police State America», www.freedomsphoenix.com .

(18) The Financial Times, 16 de decembro de 2011, p. 3.

(19) The Financial Times, 16 de decembro de 2011, p. 6.

(20) James Petras, The Power of Israel in the United States (Clarity Press, Atlanta, 2006).

(21) James Petras, «On Bended Knee: Zionist Power in American Politics», en James Petras, War Crimes in Gaza (Clarity: Atlanta, 2010), pp. 69-104.

(22) James Petras, «US_Israeli War on Iran: The Myth of Limited Warfare», Axis of Logic, 15 de abril de 2012; The New York Estafes, 21 de marzo de 2012; The Financial Times, 24 de marzo de 2012, p 7.

(23) Chinaworker.info, 18 de marzo de 2012.

(24) The Financial Times, 29 de febreiro de 2012, p. 13.

(25) «A Bumper Year for Chinese Science», Science vol. 335, 9 de marzo de 2012, p. 1.156.

(26) Dexter Roberts, «Chinese Premier Wen Jialao Talks Like a Bold Reformer», Bloomberg Business Week, 4 de abril de 2012.

(27) The Financial Times, editorial, 13 de abril de 2012, p. 8.

(28) Martin Hart_Landsberg, «China and Neoliberalism», http://media.1clark.edu.

(29) Martin Wolf, «China is Right to Open Slowly», The Financial Times, 29 de febreiro de 2012, p. 13.

(30) David Hoffman, The Oligarchs (Public Affairs: Nova York 2002).

(31) Hoffman, op. cit., Segunda Parte, pp. 177-324.

(32) A totalidade da prensa occidental, incluídos The New York Times, The Financial Times, The Washington Post, El País e Le Monde realizaron unha campaña salvaxe de propaganda contra Putin e en defensa da era Yeltsin, pasando por alto as inmensas diferenzas en canto a calidade de vida.

(33) BBC News, 5 de abril de 2012.

(34) The Financial Times, 6 de marzo de 2012, p. 9.

(35) BBC News, 15 de abril de 2012.

(36) BBC News, 16 de abril de 2012.

(37) La Jornada, 16 de abril de 2012.

(38) Ibíd.

(39) The Financial Times, 6 de marzo de 2012, p. 9.

(40) Ibíd.

(41) Claudio Katz, «El ajedrez global de la crisis», http://www.rebelion.org/noticia.php?ide=141753, 22 de decembro de 2011.

_________________________________________________________________________

 

[Artigo tirado do sitio web ‘Rebelión’, do 3 de maio de 2012]