|
Território
Superfície:
29.434 km2.
Altitude:
A maior parte do território de Galiza, o 51,66%, está a unha altitude entre 200 e 600 metros sobre
o nível do mar. Do 48,34% restante, o 16,93% está a menos de 200 metros de altitude, o 24,67% entre
os 600 e 1.000 metros e o 6,74% restante en cotas que superan os 1.000 m de altitude.
Costa:
Galiza comprende 1.195 km de costa moi recortada, que dá orixe ás rias de Baiona, Vigo, Pontevedra,
Arousa, Muros e Noia, Corcubión, Camariñas, Corme e Laxe, A Coruña, Betanzos, Ares, Ferrol,
Cedeira, Ortigueira, O Barqueiro, Viveiro, Foz e Ribadeo.
Límites: Os
límites de Galiza son: polo leste, as autonomias españolas de Astúrias e Castela-León;
polo sul, Portugal; polo oeste, o Océano Atlántico; e polo norte, o Mar Cantábrico.
Uso da terra:
A terra dedica-se a cultivos no seu 19, 5%; a prados, no 12,8%; a usos forestais, no 61,17% (dos que o 27,45% son
para monte madeirábel); e o resto (7,25%) é improdutiva.
Clima:
As temperaturas médias nas principais cidades galegas, segundo dados do ano 1993, foron as seguintes: A
Coruña, 14,3ºC; Lugo, 11,2ºC; Ourense, 13,9ºC; Santiago de Compostela, 12,4ºC; e Vigo,
13,5ºC.
Precipitacións:
A Coruña, 1.010 litros por metro cadrado; Lugo, 1.088 l/m2; Ourense, 810 l/m2; Santiago de Compostela, 1.872 l/m2; e Vigo, 1.695 l/m2.
Humidade relativa:
O grao de humidade relativa média (1993) foi: A Coruña, 80%; Lugo, 80%; Ourense, 72%; Santiago de
Compostela, 85%; e Vigo, 81%.
Dias despexados
(1992): Vigo, 108; Santiago de Compostela, 71; Ourense, 67; A Coruña, 59; e Lugo, 28.
Território | Povoación | Idioma | Emprego | Economia | Institucións | História de Galiza
Povoación
Povoación:
O censo de 1991 daba unha povoación de 2.720.000 persoas de feito e 2.732.000 de direito. Segundo a rectificación
dos padróns municipais de 1996, a povoación de direito era de 2.743.760 habitantes.
En 1787 a povoación de Galiza estimaba-se no 12,9% do
total do Estado español. Desde entón diminuíu constantemente até o 6,9% actual, especialmente
por mor da emigración.
Emigración:
Calcula-se que no século XIX emigraron 900.000 persoas de Galiza. No século vinte, e só entre
os anos 1900 e 1960, cara a América foron 1.467.000 habitantes. Desde 1960 a 1980 a emigración calcula-se
en 500.000 persoas máis. En total, desde primeriros de século, perto de 2.000.000 de emigrantes de
xeito permanente, o que vén a supoñer o 40% dos nacidos no país e o 2/3 da povoación
actual de Galiza. Ainda hoxe viven na emigración perto dun millón de galegos, asi como vários
millóns de fillos e netos de galegos.
Os principais pontos de destino permanente da emigración
foron Arxentina, Cuba, Uruguai, Brasil e Venezuela, en América; e Euscadi, Barcelona e Madrid, no estado
español. Pero tamén cabe destacar Panamá, Estados Unidos, Colómbia, Peru, República
Dominicana, Austrália e Canadá, asi como unha corrente migratória a Portugal, especialmente
á cidade de Lisboa.
Cidades e vilas: A
capital de Galiza, Santiago de Compostela, conta con 91.043 habitantes.
A povoación nos concellos das cidades máis importantes
de Galiza é: Vigo, con 290.582 habitantes; A Coruña, 254.822; Ourense, 98.207; Ferrol, 85.557; Lugo,
78.587; e Pontevedra, 51.404.
Nas vilas máis importantes: Monforte de Lemos, 15.907
habitantes; Marin, 14.521; Vilagarcia de Arousa, 13.267; As Pontes, 10.422; Carballo, 10.381; Betanzos, 9.224;
Ribeira, 9.019; Burela, 7.743; O Barco de Valdeorras, 7.588; O Carballiño, 7.476; Verin, 7.094; O Grove,
6.831; Noia, 6.644; Lalin, 6.463; A Estrada, 6.218; Sárria, 6.202; A Guarda, 6.154; Redondela, 5.848; Viveiro,
5.821; Cambados, 5.610; e Cangas, 5.466.
Hai 25.665 aldeas e lugares con menos de 100 habitantes; 3.148
que teñen entre 101 e 500 habitantes; 289 povoación entre 5.001 e 2.000 habitantes; 48 vilas entre
2.001 e 5.000 habitantes; 22 vilas entre 5.001 e 20.000 habitantes, e sete cidades con máis de 50.000 habitantes.
Evolución e tipo de povoamento: No ano 1950 a poboación residia nun 13,8% nas cidades; nun 1,6% nas vilas
(de 5.001 a 20.000 habitantes); nun 7,2% nas poovacións (entre 1.001 e 5.000); e nun 77,1% nos lugares e
aldeas de menos de 1.000 habitantes.
No ano 1991, para os mesmos valores, as cifras eran: 31,07%
nas cidades, 6,58% nas vilas, 9,85% nas povacións, e 52,49% nas aldeas e lugares. Nas aldeas e lugares de
menos de 500 habitantes vivian 1.282.373 persoas, o 47,13% da povoación total de Galiza.
Galiza é ainda hoxe unha nación rural, mália
que o sector primário ocupara en 1991 ao 19% da povoación.
Território | Povoación | Idioma | Emprego | Economia | Institucións | História de Galiza
Idioma
O galego é a lingua maioritária e co-oficial en
Galiza.
O coñecimento do galego é o seguinte: entende-no
o 97,7% da povoación, fala-no o 91,4%, le-no o 49,9% e escrebe-no o 34,8%.
O uso do galego é o seguinte: usa-o sempre o 55% da povoación;
ás veces, o 33, 37%; e nunca, o 6%. Do resto, non consta.
Entre a povoación activa (censo 1991) fala-no sempre:
no agro e pesca, o 90,5%; na indústria, o 53,3%; na construción, o 92,3%; e nos servizos, o 42,1%.
Ten o galego como língua inicial: o 76,9% da clase baixa;
o 72,6% da clase média-baixa, o 52,1% da clase média e apenas un 29,6% da clase média-alta.
Durante séculos o castelán foi imposto como língua
polo Reino de España. Desde a caída da dictadura franquista, coa imposición do modelo autonómico,
o galego é idioma co-oficial. O castelán ou español é o idioma cotián dos meios
de información, das empresas e dos estratos economicamente máis fortes da sociedade galelga, e ten
priviléxios evidentes frente ao galego. Hai unha emisora de rádio e outra de TV pública que
transmiten só en galego, asi como un xornal e un semanário, ambos de empresas privadas.
Território | Povoación | Idioma | Emprego | Economia | Institucións | História de Galiza
Emprego
Un dos problemas máis graves da Galiza actual é
a falla de traballo, especialmente asalariado, que ten como consecuéncia unha enorme taxa de paro, ao que
hai que engadir a eventualidade laboral (un 34% dos contratos de traballo), a temporalidade e a precariedade. O
desemprego afecta sobretodo á mocidade, ás mulleres e aos maiores de 45 anos. Asi mesmo, os salários
en Galiza son máis baixos que a média do estado español. Esta desigualdade incrementa-se moito
máis nas áreas industriais, nas áreas onde se concentran os servizos turísticos, e
no aparello administrativo do Governo central.
|
Ano
|
Agro/Pesca
|
Indústria
|
Construción
|
Servizos
|
Ocupación
|
|
1976
|
579.350
|
205.150
|
93.650
|
325.380
|
1.205.502
|
|
1980
|
471.180
|
183.290
|
105.510
|
327.460
|
1.089.420
|
|
1984
|
448.860
|
164.610
|
71.850
|
330.510
|
1.089.420
|
|
1988
|
408.410
|
150.200
|
87.390
|
395.650
|
1.043.638
|
|
1992
|
282.370
|
160.140
|
97.640
|
434.200
|
976.342
|
|
1996
|
235.210
|
142.110
|
94.480
|
439.120
|
912.916
|
Galiza, nas duas últimas décadas, perdeu 290.000
postos de traballo, especialmente na agricultura pero tamén no sector industrial. A entrada na Unión
Europea e os acordos péevios ao ingreso afectaron á produción naval e aos sectores lácteos
e pesqueiro.
Pola sua banda, a povoación asalariada praticamente se
mantivo estancada nos últimos vinte anos, mentres diminuía dun xeito abraiante a povoación
activa e medraba o paro.
|
Ano
|
Povoación activa
|
Parados/as
|
Asalariados/as
|
|
1976
|
1.225.416
|
19.910
|
494.430
|
|
1980
|
1.146.060
|
54.640
|
500.080
|
|
1984
|
1.192.504
|
134.690
|
453.490
|
|
1988
|
1.189.198
|
145.560
|
509.610
|
|
1992
|
1.162.402
|
186.060
|
553.530
|
|
1996
|
1.121.066
|
208.150
|
538.770
|
Na actualidade, a povoación
ocupada en Galiza por actividade é a que se reflecte no cadro seguiente:
Povoación ocupada por
ramas de actividade económica
| Actividade económica |
1995
|
1996
|
| Agricultura, gandaria, caza e selvicultura |
215.800
|
183.400
|
| Pesca e piscultura |
30.500
|
33.200
|
| Indústrias extractivas |
9.500
|
7.900
|
| Produción, transporte e distribución
de enerxia eléctrica, gas e auga |
3.300
|
5.800
|
| Coquerias, fabricación de produtos químicos
e produción de metais |
171.100
|
18.100
|
| Fabricación de produtos metálicos.
Construción de máquinas e material mecánico |
12.800
|
13.600
|
| Fabricación de material de transporte |
22.400
|
27.500
|
| Indústrias de productos alimentários,
bebidas e tabacos |
29.800
|
25.000
|
| Indústrias de téxtil, coiro e calzado |
14.100
|
20.200
|
| Indústrias de madeira e cortiza |
11.900
|
11.000
|
| Indústrias de papel, artes gráficas
e edición |
5,200
|
4,400
|
| Outras indústrias manufactureiras |
12.400
|
13.100
|
| Construción |
95.900
|
97.200
|
| Comércio por xunto e polo miúdo |
105.900
|
111.400
|
| Venda, reparación e mantimento de veículos
a motor. Gasolineiras |
24.100
|
22.300
|
| Hoteis, restaurantes e bares |
47.100
|
39.600
|
| Transporte e comunicación |
42.900
|
44.000
|
| Institucións financeiras e de seguros |
16.500
|
18.200
|
| Educación |
46.500
|
46.900
|
| Sanidade |
36.700
|
36.800
|
| Administración pública, defensa e
S.S. |
45.500
|
41.900
|
| Outros servizos |
68.200
|
78.100
|
| TOTAL |
914.100
|
899.400
|
Território | Povoación | Idioma | Emprego | Economia | Institucións | História de Galiza
Economia
Produción:
Galiza ten o 7% da povoación do estado español e produce o 82% da produción agrária,
o 42,7% da pesqueira, o 19,3% da produción mineira, e o 12,2% da enerxia eléctrica, cun 7,6% da povoación
activa. Pero os/as asalariados/as na indústria son só o 5,6% e a produción industrial o 4,3%.
O Produto Interior Bruto (PIB) por traballador/a ocupado/a só chega ao 71,5% da média do estado español.
Galiza é a maior produtora de peixe, madeira, leite, millo, patacas, caolin, lousa e granito do Estado español.
A capacidade de compra por habitante en 1986 consideraba-se do 62,3% respeito da média da Unión Europea.
Poñemos como exemplo desta capacidade produtiva primária,
que maoritariamente non se transforma no país, os seguintes cadros sobre produción de enerxia eléctrica,
produtos de canteira, madeira e pesca.
| Produto |
1989
|
1993
|
| Madeira (m3) |
42,40
|
52,00
|
| Pesca (peso) |
59,70
|
53,00
|
| Pesca (valor) |
42,70
|
38,70
|
| Carne bovino (tm) |
10,00
|
11,10
|
| Carne ave (tm) |
14,60
|
12,20
|
| Leite (tm) |
33,00
|
30,90
|
| Minaria (tm) |
15,30
|
14,60 (1992)
|
| Enerxia eléctrica (tm) |
11,40
|
11,50 (1992)
|
|
Fonte: IGE
|
Esta produción, para unha povoación que representa
o 6,9% do total do estado español en 1995. Por outra parte, o peso da economia galega no conxunto do Estado
praticamente permaneceu estancado.
Porcentaxe da economia galega no estado español
| |
1955
|
1975
|
1979
|
1985
|
1991
|
1996
|
| PIB G/EE |
5,99
|
5,61
|
6,20
|
5,81
|
5,72
|
5,75
|
| Indústria G/EE |
3,63
|
4,56
|
5,05
|
5,30
|
5,24
|
5,17
|
|
Fonte: BBV, FIES
|
Comércio exterior:
Reflecte-se a seguir, en grandes números, o comércio exterior galego a partir das Táboas Input-Output
de 1980 e 1990.
Relacións de bens e servizos de Galiza
co exterior
|
Lugar/conceito
|
Exportacións
|
%
|
Importacións
|
Saldo
|
Cobertura
|
| Estado español |
393.967
|
83,47
|
405.115
|
-11.148
|
97,03
|
| Resto do mundo |
78.415
|
16,53
|
178.617
|
-100.202
|
85,30
|
| Total 1980 |
472.382
|
100,00
|
583.732
|
-111.350
|
80,96
|
| Estado español |
1.214.593
|
80,93
|
1.163.461
|
51.132
|
104,38
|
| Unión Europea |
228.036
|
15,20
|
205.994
|
22.042
|
111,21
|
| Resto do mundo |
57.840
|
3,87
|
146.641
|
-88.801
|
39,04
|
| Total 1990 |
1.500.469
|
100,00
|
1.512.848
|
-12.379
|
99,20
|
Comproba-se que Galiza ten unha balanza de bens e servizos equilibrada.
Mais, durante 1996, o comércio exterior cos países de fóra do estado español praticamente
está igualado, tal como se pode ver no cadro seguinte:
Comércio exterior (agás estado
español) - Ano 1996
|
Área/conceito
|
Importacións
|
%
|
Exportacións
|
Saldo
|
Cobertura
|
| Unión Europea |
485.362
|
64,33
|
567.781
|
82.419
|
116,98
|
| Resto de Europa |
30.838
|
4,10
|
26.304
|
-4.533
|
85,30
|
| Estados Unidos |
33.750
|
4,45
|
17.281
|
-16.469
|
51,20
|
| Resto do mundo |
205.359
|
27,12
|
124.591
|
-80.767
|
60.67
|
| Total |
755.310
|
100,00
|
735.958
|
-19.351
|
97,44
|
Território | Povoación | Idioma | Emprego | Economia | Institucións | História de Galiza
Institucións
Galiza está dividida en:
Catro províncias.
Trescentos quince concellos.
Ten un Parlamento autonómico con 75 deputados, elexidos
cada catro anos. A composición actual do Parlamento de Galiza (eleccións do 19 de xuño de
2005) é de 37 deputados/as conservadores do Partido Popular (PP), 25 deputados/as socialdemócratas
do Partido Socialista Obrero Español (PSOE) e 13 deputados/as nacionalistas de esquerda do Bloque Nacionalista
Galego (BNG).
|
